دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده تالاب هورالعظیم به عنوان یکی از مهم‌ترین تالاب‌های مرزی ایران و عراق، از نظر زیست ‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی اهمیت بالایی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات اقلیمی و تعیین نرخ رسوب‌گذاری در تالاب هورالعظیم انجام شد. برای این منظور، سه مغزه رسوبی از سه ایستگاه در خروجی رودخانه ساهندی، سابله و نیسان برداشت شد. از مغزه ایستگاه شماره سه (رودخانه نیسان)، سه نمونه رسوبی جهت تعیین نرخ رسوبگذاری به روش کربن ۱۴ استفاده شد. همچنین آنالیز پالینولوژی (شناسایی گرده‌های گیاهی و هاگ‌ها) به منظور بررسی تغییرات پوشش گیاهی و شرایط آب‌وهوایی گذشته در مغزه شماره یک (رودخانه ساهندی) صورت گرفت. نتایج نشان داد که میانگین نرخ رسوب‌گذاری در هورالعظیم حدود ۰.۳ میلی‌متر در سال است. تحلیل داده‌ها بیانگر وجود نوسانات اقلیمی در مقیاس‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت بوده که بر پوشش گیاهی و شرایط هیدرولوژیک تالاب اثرگذار بوده است. بررسی های گرده شناسی و توالی رسوبات در مغزه های برداشت شده نشان دهنده تغییرات اقلیمی از حدوده ۱۵۰۰ سال پیش تا به امروز، از آب و هوای گرم و مرطوب به گرم و خشک تغییر کرده است. این تغییرات عمدتاً تحت تأثیر عوامل طبیعی همچون بارش، خشکسالی و نیز دخالت‌های انسانی مانند سدسازی و بهره‌برداری‌های کشاورزی و نفتی قرار داشته‌اند.

چکیده بررسی تاریخچة رسوب‌گذاری و شناسایی دوره‏های خشک و مرطوب در طول دورة هولوسن پسین در دریاچه چگارمان در شمال‏شرق استان خوزستان موضوع پژوهش حاضر است. یک مغزة ‏رسوبی با ژرفای 720 سانتی‌متر از رسوبات زیر بستر دریاچه چگارمان با استفاده از مغزه‏گیر دستی برداشت و بررسی شد. با توجه به بررسی‏های رسوب‌شناسی و تغییر رخساره‌های رسوبی، هشت رخسارة رسوبی قابل تفکیک متعلق به محیط‌های مخروط‌افکنه‏ای و تالابی شناسایی شد. دست‎کم دو دورة پرآبی و یک دورة سرد و یک دوره گرم و خشک در طول هولوسن پسین (5000 سال گذشته) شناسایی شد. دوره‌های مرطوب از 1250 سال پیش و از 4000 تا 3100 سال پیش در یک دورة 900 ساله طول کشیده است. دوره‌ سرد از 3100 تا 1250 سال پیش در یک دورة 1850 ساله و یک دوره گرم و خشک از 4300 تا 4500 سال پیش در یک دورة 200 ساله امتداد داشته است. با توجه به تغییر نوع رخساره‏های رسوبی در دریاچه چگارمان، دوره خشک یکباره در منطقه ظاهر شده و به صورت تدریجی به ‏پایان رسیده‌اند و دوره‏های مرطوب به‌تدریج شروع شده و ناگهان پایان پذیرفته‌اند. دوره‏ خشک نسبت به دوره‏های مرطوب با شدت بیشتر و مدت زمان کوتاه‏تر ظاهر شده‏اند.

چکیده در این پژوهش به بررسی رسوبات بستر هامون و ارتباط شرایط آب و هوا با افول تمدن چند هزارساله منطقه در شهر سوخته پرداخته شده است. در این مطالعه اقدام به برداشت 3 مغزه رسوبی به صورت دست نخورده از رسوبات بستر دریاچه توسط مغزه‌گیر اوگر شد. با توجه به تغییر رخساره‌های رسوبی از سطح به عمق و نتایج آنالیز دانه بندی و مورفوسکوپی، تفکیک محیط‌های بادی، دریاچه ای و آبرفتی انجام گرفت و در نهایت جغرافیای عملکرد بادهای دیرینه و رسوبات بادی بازسازی گردید. با توجه نتایج سنسنجی حمزه و همکاران (2013)، وجود ذرات درشت ماسه بادی در اوایل تا اواسط هولوسن (8200 سال قبل) نشانگر وزش توفان‌های شدید در حوضۀ است. توالی ماسه های بادی دانه ریز و بسیار ریز در عمق حدودی 5/2 نشان دهنده وجود بادهای مشابه با بادهای 120 روزه فعلی سیستان می باشد. دو دوره مهم خشک (8200 و 4500 سال پیش) در رسوبات هولوسن بستر هامون های هیرمند و صابوری شناسایی گردید که حاکی از خشک شدن و گسترش رسوبات بادی است. افول تمدن باستانی شهر سوخته، از نظر زمانی انطباق مناسبی با دوره خشک 4500 سال پیش، که حدود 500 تا 700 سال طول کشیده است، نشان می دهد.