دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده بیابان لوت با ساختار زمین‌شناسی پیچیده، اقلیم فراخشک و دینامیک شدید بادی، یکی از برجسته‌ترین محیط‌های ژئومورفولوژیک در ایران به شمار می‌آید در این پژوهش، تعداد 19 نمونه رسوب سطحی براساس روش‌‌های استاندارد نمونه‌برداری، برای تعیین منشا رسوبات، تعیین نوع سنگ مادر، شناسایی فرآیندهای هوازدگی و شرایط تکتونیکی حوضه رسوبی در پروفیل عرضی بیابان لوت برداشت شد. نمونه‌‌ها جهت انجام آنالیز عنصری با دستگاهICP-OES  و دستگاه XRF (X-Ray fluorescence) به آزمایشگاه‌‌های سازمان زمین‌شناسی کشور ارسال شدند. تعیین پارامترهای آماری، نمودارهای هیستوگرام فراوانی عناصر و آنالیز خوشه‌ای به منظور تعیین ارتباط عناصر با یکدیگر و منشا رسوبات در محیط نرم‌افزار SPSS انجام پذیرفت.  براساس نمودارهای تفکیک منشأ سنگ مادر، نمونه‌های برداشت‌شده از منطقه در محدوده سنگ‌های آذرین قرار دارند. این نمونه‌ها با دارا بودن مقادیر بالای کوارتز، نشان‌دهنده منشأیی از سنگ‌های آذرین فلسیک تا اولترامافیک هستند. نتایج طبقه‌بندی منشأ رسوبات، نشان می‌دهد که بیش از نیمی از نمونه‌ها در محدوده گرانیت‌ بازالتی و بقیه در بازالت‌ گرانیتی قرار دارند. منشأ رسوبات بستر ریگ یلان از سنگ‌های حدواسط تا گرانیتی بوده و عمدتاً از بخش‌های جنوبی و جنوب‌غربی بیابان لوت منشأ گرفته‌اند. همچنین، موقعیت تکتونیکی این رسوبات با محیط‌های جزایر قوسی و حاشیه‌های فعال قاره‌ای مطابقت دارد.

چکیده در این پژوهش به بررسی رسوبات بستر هامون و ارتباط شرایط آب و هوا با افول تمدن چند هزارساله منطقه در شهر سوخته پرداخته شده است. در این مطالعه اقدام به برداشت 3 مغزه رسوبی به صورت دست نخورده از رسوبات بستر دریاچه توسط مغزه‌گیر اوگر شد. با توجه به تغییر رخساره‌های رسوبی از سطح به عمق و نتایج آنالیز دانه بندی و مورفوسکوپی، تفکیک محیط‌های بادی، دریاچه ای و آبرفتی انجام گرفت و در نهایت جغرافیای عملکرد بادهای دیرینه و رسوبات بادی بازسازی گردید. با توجه نتایج سنسنجی حمزه و همکاران (2013)، وجود ذرات درشت ماسه بادی در اوایل تا اواسط هولوسن (8200 سال قبل) نشانگر وزش توفان‌های شدید در حوضۀ است. توالی ماسه های بادی دانه ریز و بسیار ریز در عمق حدودی 5/2 نشان دهنده وجود بادهای مشابه با بادهای 120 روزه فعلی سیستان می باشد. دو دوره مهم خشک (8200 و 4500 سال پیش) در رسوبات هولوسن بستر هامون های هیرمند و صابوری شناسایی گردید که حاکی از خشک شدن و گسترش رسوبات بادی است. افول تمدن باستانی شهر سوخته، از نظر زمانی انطباق مناسبی با دوره خشک 4500 سال پیش، که حدود 500 تا 700 سال طول کشیده است، نشان می دهد.