دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده غار بَرزُک، یکی از سیستم‌های کارستی مهم ایران مرکزی، در غرب کاشان در سازندهای آهکی کرتاسه (کنیاسین تا سانتونین) و شیل‌های سازند شمشک (ژوراسیک پایینی) شکل گرفته است. غار بَرزُک بواسطه وجود دهلیزها و شکلهای تشکیل شده توسط تحلیل و نهشته شدن بعنوان غار فعال مطرح بوده و شکل آن تحت تاثیر گسل‌های معکوس فعال با جابجایی لایه‌های آهکی و ایجاد درزه‌ها و شکاف‌های ثانویه، مسیرهای اولیه انحلال را فراهم کرده‌اند. بطوریکه در جهت شمال غرب، جنوب شرق این غار شکل گرفته است. ورود آب‌های اسیدی، ناشی از ترکیب با CO₂ اتمسفری و فرآیندهای دیاژنزی، باعث توسعه شبکه کارستی شده است. تنوع اشکال رسوبی شامل استالاگمیت، استالاکتیت، فلواستون، ریم استون، دراپری، پاپ کورن و کورالوئیدها بیانگر چندین فاز انحلال و نهشته‌گذاری در طول زمان است. این پژوهش نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های زمین‌ساختی تأثیر قابل‌توجهی بر تکامل غار داشته‌اند. این یافته‌ها می‌توانند در درک دینامیک سیستم‌های کارستی و مدیریت منابع آب زیرزمینی این مناطق مفید باشند.

چکیده کانیون آبشار رودمعجن شهرستان تربت حیدریه، یکی از عوارض زمین شناختی کواترنری شاخص شرق زون ایران مرکزی است که بر روی پهنه ای از آهک­های رودیست دار کرتاسه زیرین، حاوی فرامینیفرهای اوربیتولینا (بارمین- آلبین)، شکل گرفته و از اوایل کواترنری، تغییر شکل عمده و فرسایش شدیدی در بستر آهکی آن رخ داده است. منشا جریان آبی آن مربوط به ذخایر آب کارستی کواترنری ارتفاعات شمالی رودمعجن است. در این تحقیق با استفاده از معادله­ کوربل (1959) و به کمک مطالعات میدانی، نرخ فرسایش کانیون آبشار رود معجن محاسبه گردیده است. با توجه به شرایط تکتونیکی و گسلی منطقه، پیدایش این کانیون را می توان متاثر از عوامل تکتونیکی- گسلی و هم زمان، فرسایش آبی دانست.  نتایج حاصل از محاسبات، حاکی از آن است که نرخ فرسایش انحلال آهک در کانیون آبشار رودمعجن حدود 14/188 میلی­متر بر هزار سال بوده که نشان از کارایی نسبی این مدل دارد.

چکیده چشمه «کانی بِل» پاوه، یکی از پدیده های زمین شناختی شاخص کواترنری زاگرس چین خورده در کرمانشاه ایران بوده و از منابع آبی کارستی قابل توجه در این منطقه، محسوب می شود. این چشمه در چینه های سازند داریان و تا حدودی تناوب‌‌های شیلی-آهکی سازند گَدوان، توسعه یافته است. عوامل موثر بر پیدایش این مخزن کارستی، در ابتدا، حرکات کوهزایی متاخر و سپس عوامل ناشی از تکتونیک و گسلش های عمده و متعدد در این ناحیه با دو روند شرقی-غربی و شمالشرق – جنوب غرب است که منجر به جابجایی و حرکت لایه های آهکی شده و روند توسعه کارست را تسریع کرده است. گسلهای این ناحیه از نوع شیب لغز بوده و موجب جابجایی لایه های سنگ آهک در مجاورت هم شده که موقعیت را برای تشکیل یک رژیم فرسایشی شدید و توسعه یک آبخوان کارستی، فراهم کرده است. خوردگی و انحلال سنگ های کربناته، عامل تشکیل شبکه های کارستی پیچیده ای در زاگرس بوده و این پدیده، سبب تکامل و تکوین یکی از مهمترین منابع آبی در این منطقه از زاگرس شده است.