دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده بیابان لوت با ساختار زمین‌شناسی پیچیده، اقلیم فراخشک و دینامیک شدید بادی، یکی از برجسته‌ترین محیط‌های ژئومورفولوژیک در ایران به شمار می‌آید در این پژوهش، تعداد 19 نمونه رسوب سطحی براساس روش‌‌های استاندارد نمونه‌برداری، برای تعیین منشا رسوبات، تعیین نوع سنگ مادر، شناسایی فرآیندهای هوازدگی و شرایط تکتونیکی حوضه رسوبی در پروفیل عرضی بیابان لوت برداشت شد. نمونه‌‌ها جهت انجام آنالیز عنصری با دستگاهICP-OES  و دستگاه XRF (X-Ray fluorescence) به آزمایشگاه‌‌های سازمان زمین‌شناسی کشور ارسال شدند. تعیین پارامترهای آماری، نمودارهای هیستوگرام فراوانی عناصر و آنالیز خوشه‌ای به منظور تعیین ارتباط عناصر با یکدیگر و منشا رسوبات در محیط نرم‌افزار SPSS انجام پذیرفت.  براساس نمودارهای تفکیک منشأ سنگ مادر، نمونه‌های برداشت‌شده از منطقه در محدوده سنگ‌های آذرین قرار دارند. این نمونه‌ها با دارا بودن مقادیر بالای کوارتز، نشان‌دهنده منشأیی از سنگ‌های آذرین فلسیک تا اولترامافیک هستند. نتایج طبقه‌بندی منشأ رسوبات، نشان می‌دهد که بیش از نیمی از نمونه‌ها در محدوده گرانیت‌ بازالتی و بقیه در بازالت‌ گرانیتی قرار دارند. منشأ رسوبات بستر ریگ یلان از سنگ‌های حدواسط تا گرانیتی بوده و عمدتاً از بخش‌های جنوبی و جنوب‌غربی بیابان لوت منشأ گرفته‌اند. همچنین، موقعیت تکتونیکی این رسوبات با محیط‌های جزایر قوسی و حاشیه‌های فعال قاره‌ای مطابقت دارد.

چکیده رای تعیین محیط‌­های رسوبی دوره کواترنری پایانی تعداد پنج مغزه رسوبی با عمق بیشینه 7 متر و مجموع عمق حدود 30 متر از رسوبات بستر مناطق مختلف پلایای جازموریان با استفاده از مغزه‏گیر دستی برداشت و بررسی شد. رخساره­‌های رسوبی براساس بافت رسوب، نوع کانی­های تبخیری، وجود مواد آلی، تغییرات رنگ و سایر مولفه­ های ماکروسکوپی، شناسایی و تفکیک شدند.تعداد 19 نمونه رسوبی از یک مغزه برداشت شده در مرکز پلایا جهت آنالیز عنصری با دستگاه ICP-OES انتخاب شد. جهت برآورد زمانی از وقایع اقلیمی در منطقه از نتایج سن‌سنجی انجام شده قبلی استفاده شد. میزان متوسط رسوب‌گذاری در پلایای جازموریان 4/0 میلی‏متر در سال بوده و میزان رسوب‌گذاری برای عمق‌های مختلف رسوبات متفاوت است. در این پژوهش با توجه به بررسی های انجام گرفته از نسبت‌های عنصری جهت بازسازی وضعیت اقلیمی و محیطی، میزان مواد آواری ریزدانه (معلق و رسوبات رسی) ورودی به حوضه، شدت هوازدگی و فرسایش در حوضه آبریز و نوسانات سطح آب دریاچه استفاده شد. نتایج تحلیل­ها حاکی از شناسایی 8 رخساره رسوبی، 5 زیر محیط رسوبی شامل محیط های بادی، رودخانه‌ای، دلتایی، دریاچه‌ای و پلایایی است. همچنین در این مطالعه دست کم 2 دوره خشک در حدود 8200 و 4200 سال قبل شناسایی گردید.

چکیده دریاچه آبزالو در جنوب شهر قلعه‏خواجه، مرکز شهرستان اندیکا، در شمال‌شرق استان خوزستان، در دامنه ارتفاعات زاگرس چین‏خورده، زیر واحد ایذه، در تقسیم‏بندی ژئومورفولوژیکی واقع شده است. برای تعیین محیط‌­های رسوبی طول هولوسن پسین دریاچه آبزالو، تعداد 8 مغزه رسوبی از بخش داخلی دریاچه برداشت شد. عمق متوسط مغزه­های رسوبی 5 و بیشینه عمق 5/7 متر است. رخساره­‌های رسوبی براساس بافت رسوب، نوع کانی­های تبخیری، وجود مواد آلی، تغییرات رنگ و سایر مولفه­های ماکروسکوپی، شناسایی و تفکیک شدند و نمونه‌برداری براساس تغییر در نوع رسوبات و رخساره‌های رسوبی انجام گرفت. تعداد 36 نمونه رسوبی از 2 مغزه جهت آنالیز عنصری با دستگاهICP-OES  و دستگاه XRF (X-Ray fluorescence) انتخاب شد و نیز تعداد 3 نمونه مورد آنالیز سن‌سنجی به روش ایزوتوپی C14-AMS قرار گرفت. تعیین پارامترهای آماری، نمودارهای هیستوگرام فراوانی عناصر و آنالیز خوشه‌ای به منظور تعیین ارتباط عناصر با یکدیگر در محیط نرم افزار SPSS انجام پذیرفت. در این پژوهش با توجه به بررسی‌های انجام گرفته از نسبت‌های عنصری V/Cr، Mn/Al، K/Al، Rb/Al، Si/Fe، Ti/K جهت بازسازی وضعیت اقلیمی و محیطی، میزان مواد آواری ریزدانه (معلق و رسوبات رسی) ورودی به حوضه، شدت هوازدگی و فرسایش در حوضه آبریز و نوسانات سطح آب دریاچه استفاده شد. براساس آنالیز سن‌سنجی، بازسازی اقلیم و جغرافیای گذشته دریاچه آبزالو حداقل در 5 هزار سال گذشته انجام گرفت. با توجه به بررسی‌های انجام گرفته حداقل دو دوره پرآبی و دو دوره خشک در طول هولوسن پسین (5000 سال گذشته) شناسایی شد. دوره‌های مرطوب از 1800 تا 500 سال پیش در یک دوره 1300 ساله و از 4400 تا 2500 سال پیش در یک دوره 1900 ساله طول کشیده است. دوره‌های خشک، با مدت زمان کوتاه‌تر از دوره‏های مرطوب، از 2500 تا 1800 سال پیش در یک دوره 700 ساله و از 4400 تا 4700 سال پیش در یک دوره 300 ساله امتداد داشته است. دوره های خشک در منطقه با ورود رسوبات گرد و غبار همراه بوده است. مشخصه دوره های مرطوب نیز افزایش در میزان فرسایش و هوازدگی در حوضه آبریز می باشد.

چکیده تشکیل رسوبات لسی، یکی از مهمترین پیامدهای تغییرات اقلیمی است. توالی رسوبات لس/خاک دیرین یکی از بهترین آرشیوهای طبیعی برای ثبت تغییرات اقلیم می­باشد. از این قابلیت رسوبات لسی، برای بازسازی تغییرات اقلیمی کواترنر و تغییر و تحول ژئومورفولوژیکی می­توان استفاده کرد. در این تحقیق برای بازسازی آب و هوای کواترنر پسین منطقه آزادشهر، برش لسی نودِه انتخاب شد. ستبرای این برش دارای 7/23 متر می­باشد. روش تحلیل داده­ها مبتنی بر روش­های ژئو شیمیایی و تعیین درصد فراوانی عناصر ذکر شده در هر نمونه رسوبی بوده است. با استفاده از تحلیل عناصر حساس به تغییر شرایط محیطی یعنی عناصر اصلی اکسیدهای آلومینیوم، آهن، کلسیم، منیزیم و سیلیس و نسبت عناصر فرعی استرانسیوم به باریم، استرانسیم به منگنز و منگنز به اکسید کلسیم نتایجی از تغییرات شرایط محیطی بدست آمد. افزایش مقادیر اکسیدهای آلومینیوم، آهن، سیلیس و منیزیم با توجه به پایداری آنها در محیط های رسوبی، نشان از شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب و کاهش آنها بیانگر شرایط آب و هوایی سرد و خشک است. افزایش مقدار شاخص هوازدگی شیمیایی و شاخص هوازدگی شیمیایی موثر، نشان از شرایط هوازدگی شدید و کاهش این شاخص ها نشان از هوازدگی ضعیف در برش رسوبی نوده است. خاک های دیرین در منطقه مطالعاتی میزان بالای شاخص های ذکر شده را نشان می دهند و بیانگر تغییر و تحول این رسوبات و شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب هستند. بالعکس رسوبات لسی، مقادیر کمتری از شاخص ها را نشان می دهند و بیانگر شرایط آب و هوایی سرد و خشک در برش رسوبی نوده هستند. بدین ترتیب لس ها و خاک های دیرین مطالعه شده به ترتیب در دوره­های یخچالی و بین یخچالی و در شرایط آب و هوایی متفاوت تشکیل شده­اند.