دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده این پژوهش به بررسی ارتباط میان رسوب‌گذاری، مطلوبیت مکانی و الگوهای استقرار محوطه‌های پیش‌ازتاریخی (نوسنگی،مس‌سنگی) در سه زیرحوضه آبریز ابهررود،خررود و حاجی‌عرب در دشت قزوین می‌پردازد.در گام نخست نقشه‌های میزان تولید رسوب‌ با استفاده از شاخص فورنیه و سه مدل یادگیری ماشین شامل شبکه‌های عصبی مصنوعی، جنگل تصادفی و رگرسیون خطی چندگانه بازسازی شد که شبکه‌های عصبی توانست الگوهای واقعی رسوب‌گذاری را با دقت بالاتری بازنمایی کند.در ادامه برای تعیین نواحی مستعد استقرار، هفت معیار محیطی و زمین‌ریخت‌شناسی شامل ارتفاع، شیب، جهتِ شیب، تجمع جریان سطحی، فاصله تا منابع آبی، فاصله تا گسل‌ها و شاخص پوشش گیاهی به‌کار گرفته شد.وزن‌دهی معیارها از طریق ترکیب روش فرایند سلسله‌مراتبی و تحلیل مؤلفه‌های اصلی انجام گرفت تا سوگیری ذهنی کاهش یابد.نتایج نشان داد محوطه‌های باستانی بیشتر در مناطقی با میزان تولید رسوب کمتر قرار داشته و میان رسوب‌گذاری و احتمال حضور محوطه‌ها همبستگی منفی معنادار وجود دارد.این امر احتمالاً بیانگر ترجیح جوامع باستانی برای انتخاب محل سکونت در مناطقی با شرایط زمین‌ریختی پایدارتر است.در عین حال باید محدودیت داده‌ها به‌ویژه در نواحیِ با رسوب‌گذاری شدید و احتمال دفن محوطه‌ها نیز در نظر گرفته شود.ترکیب روش‌های یادگیری ماشین و تحلیل‌های مکانی ابزاری کارآمد برای بازسازی الگوهای استقرار گذشته و هدایت پژوهش‌های آینده فراهم می‌سازد.