دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده آلودگی خاک ها و رسوبات آبرفتی پارک‌های شهری به فلزات سنگین یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در شهرهای بزرگ است که می‌تواند سلامت شهروندان، به‌ویژه کودکان را تهدید کند. این مطالعه به بررسی کمی و مکانی آلودگی فلزات سنگین در رسوبات سطحی ۱۳ پارک شیراز می‌پردازد. نمونه‌های خاک از عمق ۰ تا ۲۰ سانتی‌متر جمع‌آوری شده و غلظت فلزات Pb، Cd، Zn، Cu، Ni، Cr، As و Sn با دستگاه ICP-MS اندازه‌گیری گردید. برای ارزیابی آلودگی، شاخص‌های ضریب آلودگی (CF)، شاخص زمین‌انباشتگی (Igeo)، ضریب غنی‌سازی (EF) و شاخص آلودگی یکپارچه (IPI) محاسبه شدند. نتایج نشان داد که فلزات کادمیوم و آرسنیک در برخی پارک‌ها در سطوح آلودگی شدید تا بسیار شدید قرار دارند، اما سایر عناصر عمدتاً در محدوده آلودگی کم تا متوسط گزارش شدند. اختلاف سطح آلودگی میان عناصر مختلف به تفاوت در منشاء و رفتار ژئوشیمیایی آن‌ها مربوط است. در حالی‌که غلظت بالای Cd و As بیشتر از فعالیت‌های انسانی نظیر ترافیک و صنایع ناشی می‌شود، سایر فلزات مانند Ni، Cr و Zn غالباً منشاء طبیعی‌تر داشته و در محدوده آلودگی کم تا متوسط باقی مانده‌اند.این مطالعه بر اهمیت پایش مستمر کیفیت خاک و مدیریت آلودگی در فضاهای سبز شهری تأکید می‌کند تا سلامت عمومی حفظ شود.

چکیده بررسی تاریخچة رسوب‌گذاری و شناسایی دوره‏های خشک و مرطوب در طول دورة هولوسن پسین در دریاچه چگارمان در شمال‏شرق استان خوزستان موضوع پژوهش حاضر است. یک مغزة ‏رسوبی با ژرفای 720 سانتی‌متر از رسوبات زیر بستر دریاچه چگارمان با استفاده از مغزه‏گیر دستی برداشت و بررسی شد. با توجه به بررسی‏های رسوب‌شناسی و تغییر رخساره‌های رسوبی، هشت رخسارة رسوبی قابل تفکیک متعلق به محیط‌های مخروط‌افکنه‏ای و تالابی شناسایی شد. دست‎کم دو دورة پرآبی و یک دورة سرد و یک دوره گرم و خشک در طول هولوسن پسین (5000 سال گذشته) شناسایی شد. دوره‌های مرطوب از 1250 سال پیش و از 4000 تا 3100 سال پیش در یک دورة 900 ساله طول کشیده است. دوره‌ سرد از 3100 تا 1250 سال پیش در یک دورة 1850 ساله و یک دوره گرم و خشک از 4300 تا 4500 سال پیش در یک دورة 200 ساله امتداد داشته است. با توجه به تغییر نوع رخساره‏های رسوبی در دریاچه چگارمان، دوره خشک یکباره در منطقه ظاهر شده و به صورت تدریجی به ‏پایان رسیده‌اند و دوره‏های مرطوب به‌تدریج شروع شده و ناگهان پایان پذیرفته‌اند. دوره‏ خشک نسبت به دوره‏های مرطوب با شدت بیشتر و مدت زمان کوتاه‏تر ظاهر شده‏اند.

چکیده این مطالعه، بر روی تنوع بیولوژیکی نانوپلانکتون‌های آهکی از آبهای پنج ناحیه خلیج فارس، از غرب و جنوب جزیره هرمز، جنوب جزیره مرجانی کیش، لاوان و سواحل بوشهر دربازه­های زمانی متفاوت، طی چند سال انجام شده­است. در این تحقیق، 29 گونه از 18 جنس از نانوپلانکتون­های آهکی شناسایی شدند که نشان‌دهنده غنا و تنوع بیولوژیکی در این مناطق است. جنس و گونه‌هایی با فراوانی بالا مانند Gephyrocapsa oceanica Helicosphaera carteri, Coccolithus plagicus, Emiliania huxleyi, ، Braarudosphaera bigelowii و  Holococcolithesدر این آبها یافت شدند. مجموعه ای از نانوپلانکون­هایی که در زمان پالئوژن و کرتاسه ظهور پیدا کرده و هم اکنون نیز در دریاها حضور دارند، در آبهای این مناطق یافت شدند. همچنین یکسری آزمایشاتPCR  برای تعیین مقدار باکتریهای حاوی بایولومینسانس نیز در آن انجام شد و کم بودن مقدار باکتریهایPhotorhabdus, Shewanella, Vibrio  و  Aliivibrioکه ساکن آبهای دریایی هستند و تولید کننده آنزیم luciferase می باشند، در این آبها مشخص شد. این مطالعه نشان داد که آبهای مذکور غنی از مواد غذایی و دارای تنوع بالایی ازنانوپلانکتون­ها هستند.

چکیده خاک‌های قدیمی در بین رسوبات لسی در جنوب تاجیکستان، اقلیم سرد و خشک در زمان رسوب‌گذاری لس و اقلیم گرم و مرطوب در زمان تشکیل خاک‌های قدیمی را اثبات می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی میکرومورفولوژی توالی های لس- خاک قدیمی جنوب تاجیکستان و مقایسه میزان تحول و هوادیدگی آن ها با توالی‌های لس و خاک‌های قدیمی در ایران پرداخته است. بعد از مطالعات صحرایی و تشریح خاکرخ، از هریک از افق‌ها، نمونه‌های دست‌نخورده برای مطالعه مقاطع نازک جمع آوری شد. مقاطع نازک تهیه شده با استفاده از میکروسکوپ پلاریزان براساس تعاریف استوپس مورد پژوهش قرار گرفت. در مقطع مورد مطالعه، یک خاک جدید، دوازده توالی لس و شانزده پدوکمپلکس شناسایی شد. نتایج میکرومورفولوژیکی نشان داد در خاک‌های قدیمی مقادیر زیاد پوشش‌های رسی، پدوفیچرهای اکسیدهای آهن و منگنز و علائم فعالیت‌های زیستی، حاکی از تکامل بالای این خاک‌ها در مقایسه با لس‌ها بود. بررسی شاخص تکامل میکرومورفولوژیکی خاک به‌عنوان معیاری از تحول و تکامل خاک‌ها نشان داد خاک جدید دارای تکامل ضعیف بود؛ در حالی‌که، خاک‌های قدیمی به دلیل داشتن پوشش‌های رسی جهت‌یافته و اکسیدهای آهن و منگنز بر روی خاکدانه‌ها و یا کانال‌ها با درجه تکامل متوسط یا خوب، شرایط مناسبی از نظر تشکیل خاک را نشان دادند.

چکیده در این مطالعه داده‌های فیزیکی-شیمیایی (دانه‌بندی، مغناطیس پذیری، درصد کربن آلی، رنگ، چگالی و تخلخل) و زیست‌شناسی (تنوع و فراوانی فرامینیفرهای بسترزی) از یک مغزۀ رسوبی تعیین سن شده از خور آذینی استفاده گردید تا تغییرات محیطی و تراز آب مانگرو سیریک طی 2700 سال گذشته بازسازی گردد. داده‌ها نشان داد طی دورۀ زمانی 2700-1800 سال قبل روند افت تراز آب و کاهش رطوبت موجب گردید تا محیط حاشیه‌ای ساحلی با میزان بارندگی بیشتر از حال حاضر بدل به محیط کم‌عمق پلایایی با روند کاهش ورودی آب شیرین شود. در دورۀ زمانی 1800-1400 سال قبل تثبیت تراز آب موجب گسترش کانال‌های جزرومدی گردید که محیط را برای رشد جنگل‌های مانگرو مهیا نمود. در این زمان کاهش نسبی دما موجب افزایش نسبی بارش‌های مدیترانه‌ای گردید. طی 1400 سال گذشته، رشد و توسعۀ جنگل مانگرو در منطقه آغاز گردید. این دوره مبین خشکی نسبی با نوسان اقلیمی زیاد در منطقه است. این مطالعه نشان می‌دهد طی دوره‌های گرم‌تر، حرکت رو به شمال بادهای غربی موجب کاهش بارش‌های زمستانه در منطقه می‌گردد.

چکیده در این پژوهش به بررسی رسوبات بستر هامون و ارتباط شرایط آب و هوا با افول تمدن چند هزارساله منطقه در شهر سوخته پرداخته شده است. در این مطالعه اقدام به برداشت 3 مغزه رسوبی به صورت دست نخورده از رسوبات بستر دریاچه توسط مغزه‌گیر اوگر شد. با توجه به تغییر رخساره‌های رسوبی از سطح به عمق و نتایج آنالیز دانه بندی و مورفوسکوپی، تفکیک محیط‌های بادی، دریاچه ای و آبرفتی انجام گرفت و در نهایت جغرافیای عملکرد بادهای دیرینه و رسوبات بادی بازسازی گردید. با توجه نتایج سنسنجی حمزه و همکاران (2013)، وجود ذرات درشت ماسه بادی در اوایل تا اواسط هولوسن (8200 سال قبل) نشانگر وزش توفان‌های شدید در حوضۀ است. توالی ماسه های بادی دانه ریز و بسیار ریز در عمق حدودی 5/2 نشان دهنده وجود بادهای مشابه با بادهای 120 روزه فعلی سیستان می باشد. دو دوره مهم خشک (8200 و 4500 سال پیش) در رسوبات هولوسن بستر هامون های هیرمند و صابوری شناسایی گردید که حاکی از خشک شدن و گسترش رسوبات بادی است. افول تمدن باستانی شهر سوخته، از نظر زمانی انطباق مناسبی با دوره خشک 4500 سال پیش، که حدود 500 تا 700 سال طول کشیده است، نشان می دهد.

چکیده این مطالعه به ارزیابی عملکرد مدل‏های گردش عمومی جو در پیش‏بینی تغییرات آتی بادهای غرب وزان عرض‏های میانی و سامانه بارشی مدیترانه‏ای بر فراز جنوب استان کرمان، با استفاده از تغییرات دیرینه هیدرولوژیکی منطقه در طول دوره های گرم از اواخر پلیستوسن در می‏پردازد. در این راستا دمای کمینه، دمای بیشینه و میزان بارش برای آینده (2061-2080) به‌وسیله مدل LARS-WG و داده‏های مستخرج از پنج مدل نسل پنجم مدل های گردش عمومی جو (CMIP5 GCM)، تحت سناریوهای انتشار RCP 4.5 و RCP 8.5 بر اساس مجموعه داده‌های آب و هوای سی ساله (1989-2019) در ایستگاه سینوپتیک کهنوج پیش‌بینی گردیدند. روندها نشان می دهد که منطقه تحت هر دو سناریو در آینده افزایش قابل توجه دما و شرایط خشک تری را نسبت به دوره پایه تجربه خواهد کرد. مدل‏های گردش عمومی جو ، کاهش قابل توجهی در بارش های زمستانه مدیترانه‏ای در طول دوره آینده (2061-2080) تحت هر دو سناریو در مقایسه با دوره پایه را پیش‌بینی می‌کنند. نتایج بررسی مطالعات دیرینه اقلیمی در منطقه نشان می دهد این ، کاهش قابل توجه بارش با تغییرات واقعی شدت و مکان بادهای غرب وزان عرض های میانی که در شرایط مشابه گذشته در منطقه رخ داده است، همخوانی دارد.

چکیده رای تعیین محیط‌­های رسوبی دوره کواترنری پایانی تعداد پنج مغزه رسوبی با عمق بیشینه 7 متر و مجموع عمق حدود 30 متر از رسوبات بستر مناطق مختلف پلایای جازموریان با استفاده از مغزه‏گیر دستی برداشت و بررسی شد. رخساره­‌های رسوبی براساس بافت رسوب، نوع کانی­های تبخیری، وجود مواد آلی، تغییرات رنگ و سایر مولفه­ های ماکروسکوپی، شناسایی و تفکیک شدند.تعداد 19 نمونه رسوبی از یک مغزه برداشت شده در مرکز پلایا جهت آنالیز عنصری با دستگاه ICP-OES انتخاب شد. جهت برآورد زمانی از وقایع اقلیمی در منطقه از نتایج سن‌سنجی انجام شده قبلی استفاده شد. میزان متوسط رسوب‌گذاری در پلایای جازموریان 4/0 میلی‏متر در سال بوده و میزان رسوب‌گذاری برای عمق‌های مختلف رسوبات متفاوت است. در این پژوهش با توجه به بررسی های انجام گرفته از نسبت‌های عنصری جهت بازسازی وضعیت اقلیمی و محیطی، میزان مواد آواری ریزدانه (معلق و رسوبات رسی) ورودی به حوضه، شدت هوازدگی و فرسایش در حوضه آبریز و نوسانات سطح آب دریاچه استفاده شد. نتایج تحلیل­ها حاکی از شناسایی 8 رخساره رسوبی، 5 زیر محیط رسوبی شامل محیط های بادی، رودخانه‌ای، دلتایی، دریاچه‌ای و پلایایی است. همچنین در این مطالعه دست کم 2 دوره خشک در حدود 8200 و 4200 سال قبل شناسایی گردید.

چکیده دریاچه آبزالو در جنوب شهر قلعه‏خواجه، مرکز شهرستان اندیکا، در شمال‌شرق استان خوزستان، در دامنه ارتفاعات زاگرس چین‏خورده، زیر واحد ایذه، در تقسیم‏بندی ژئومورفولوژیکی واقع شده است. برای تعیین محیط‌­های رسوبی طول هولوسن پسین دریاچه آبزالو، تعداد 8 مغزه رسوبی از بخش داخلی دریاچه برداشت شد. عمق متوسط مغزه­های رسوبی 5 و بیشینه عمق 5/7 متر است. رخساره­‌های رسوبی براساس بافت رسوب، نوع کانی­های تبخیری، وجود مواد آلی، تغییرات رنگ و سایر مولفه­های ماکروسکوپی، شناسایی و تفکیک شدند و نمونه‌برداری براساس تغییر در نوع رسوبات و رخساره‌های رسوبی انجام گرفت. تعداد 36 نمونه رسوبی از 2 مغزه جهت آنالیز عنصری با دستگاهICP-OES  و دستگاه XRF (X-Ray fluorescence) انتخاب شد و نیز تعداد 3 نمونه مورد آنالیز سن‌سنجی به روش ایزوتوپی C14-AMS قرار گرفت. تعیین پارامترهای آماری، نمودارهای هیستوگرام فراوانی عناصر و آنالیز خوشه‌ای به منظور تعیین ارتباط عناصر با یکدیگر در محیط نرم افزار SPSS انجام پذیرفت. در این پژوهش با توجه به بررسی‌های انجام گرفته از نسبت‌های عنصری V/Cr، Mn/Al، K/Al، Rb/Al، Si/Fe، Ti/K جهت بازسازی وضعیت اقلیمی و محیطی، میزان مواد آواری ریزدانه (معلق و رسوبات رسی) ورودی به حوضه، شدت هوازدگی و فرسایش در حوضه آبریز و نوسانات سطح آب دریاچه استفاده شد. براساس آنالیز سن‌سنجی، بازسازی اقلیم و جغرافیای گذشته دریاچه آبزالو حداقل در 5 هزار سال گذشته انجام گرفت. با توجه به بررسی‌های انجام گرفته حداقل دو دوره پرآبی و دو دوره خشک در طول هولوسن پسین (5000 سال گذشته) شناسایی شد. دوره‌های مرطوب از 1800 تا 500 سال پیش در یک دوره 1300 ساله و از 4400 تا 2500 سال پیش در یک دوره 1900 ساله طول کشیده است. دوره‌های خشک، با مدت زمان کوتاه‌تر از دوره‏های مرطوب، از 2500 تا 1800 سال پیش در یک دوره 700 ساله و از 4400 تا 4700 سال پیش در یک دوره 300 ساله امتداد داشته است. دوره های خشک در منطقه با ورود رسوبات گرد و غبار همراه بوده است. مشخصه دوره های مرطوب نیز افزایش در میزان فرسایش و هوازدگی در حوضه آبریز می باشد.

چکیده دیرینه اقلیم، شاخه‌ای جدید از علم محسوب می‌شود که به بررسی تغییرات اقلیمی گذشته می‌پردازد‎.‎‏ در تحقیق حاضر در نظر است به کمک اطلاعات دریافتی از غار مغار واقع در استان لرستان، اقلیم گذشته بازسازی شود. یک استالاگمیت به طول 18 و قطر 8 سانتیمتر برش داده شد. بدین منظور 34 نمونه برای آنالیز ایزوتوپ پایدار، 4 نمونه برای آزمایش XRD و محاسبه درصد آراگونیت و سه نمونه نیز برای سن سنجی به آزمایشگاه کوئینزلند استرالیا ارسال شد. سن سه نمونه به ترتیب 550 ، 368 و 6/8 هزار سال برآورد شد. تحلیل نتایج ایزوتوپی O18δ در طول زمان نشان داد داده‌های ایزوتوپی با شیب نسبتاً زیادی در حال افزایش است که نشان می‌دهد اقلیم منطقه در طول 550 هزار سال گذشته به سمت خشک‌تر شدن و کاهش بارندگی می­رود. دوره­های اقلیمی همواره در حال تغییر بوده و دوره­های ترسالی و خشکسالی در مقیاس بزرگتر یعنی به صورت دوره­های یخبندان و بین یخبندان رخ داده است. در گذشته این تغییرات بسیار آهسته رخ داده اما در حدود 8 هزار سال اخیر سرعت تغییر اقلیم افزایش یافته است.  تحقیقات بیشتر مشابه تحقیق حاضر می­تواند اقلیم گذشته را با جزئیات بیشتری بازگو کند تا بتوان با کمک آن تصمیمات درستی اتخاذ نمود.

چکیده در این مطالعه تغییرات هیدرولوژیکی آینده در جنوب استان سیستان و بلوچستان بر اساس مجموعه داده‌های آب و هوای سی ساله (1989-2019) ایستگاه سینوپتیک ایرانشهر پیش‌بینی گردید. سپس نتایج با تغییرات دیرینه اقلیمی در منطقه، برای درک دقیق تغییرات شدت و مکان سامانه مونسون اقیانوس هند بر فراز جنوب شرق ایران مقایسه گردیدند در این راستا با استفاده از مدل LARS-WG و داده‏های گردش عمومی جو مستخرج از پنج مدل (EC-EARTH، GFDL-CM3، HadGEM2-ES، MIROC5، MPI-ESM-MR)، دمای کمینه، دمای بیشینه و میزان بارش برای آینده (2061-2080) تحت سناریوهای انتشار RCP 4.5 و RCP 8.5 پیش‌بینی‌ شد. نتایج نشان می دهد که میانگین 20 ساله دما در محدوده 2/3 تا 6/4 درجه سانتی گراد تحت RCP 8.5 نسبت به دوره پایه افزایش می یابد. نتایج مدل سازی، تغییرات ناچیزی در بارش مونسونی آینده تحت هر دو سناریو در مقایسه با دوره پایه را پیش‌بینی می‌کند. نتایج مطالعات دیرینه اقلیمی نشان می دهد این تغییرات ناچیز با تغییرات واقعی دیرینه‌اقلیمی که در دوره‌های گرم/مرطوب گذشته در منطقه رخ داده است، سازگار نیست. با توجه به رابطه مستقیم بین افزایش بودجه تشعشع زمین و افزایش میزان مهاجرت به سمت شمال مرز منطقۀ همگرایی بین حاره‌ای و به تبع آن تقویت مونسون تابستانه اقیانوس هند در جنوب شرقی ایران از اواخر پلیستوسن، افزایش شدت بارش های سامانه مونسون اقیانوس هند بر فراز منطقه در آینده قابل انتظار است.

چکیده با توجه به تأثیرگذاری هم­زمان منابع رطوبتی کوتاه مدت و بلند مدت بر رشد سالانه درختان، هدف این مطالعه بررسی تأثیر منابع مختلف رطوبتی بر رشد درختان ارس در رویشگاه تنگل راور در شمال استان کرمان و سپس بازسازی شرایط بارش با استفاده از حلقه­های رشد سالیانه این گونه است. نمونه­های برداشت شده از 95 درخت به­وسیله میزکار LINTAB و نرم­ا­فزار TSAPWin شمارش، و پهنای آن­ها  با دقت 01/0 میلی­متر اندازه­گیری و تطابق زمانی بین منحنی­­­های رویشی درختان و کیفیت منحنی­ها بررسی شد. با استفاده از نرم­افزار ARSTAN تعداد 4 گاه­شناسی از درختان ارس منطقه با بیشترین طول 680 سال (1338-2017 میلادی) ساخته و سپس با روش منحنی نمایی منفی و منحنی برازش سه جمله­ای 20 ساله ، روندزدایی و استاندارد سازی شدند. ارتباط بین بارش و پهنای حلقه­ها با استفاده از داده­های سه ایستگاه هواشناسی زرند، راور و کوهبنان استان سنجیده شد. نتایج نشان داد که بارش ماه­های پیش از فصل رویش و فصل رویش یا در واقع مجموع بارش در فصل بارندگی اثر مستقیمی بر روی پهنای حلقه­های رشد دارد. همچنین، بازسازی بارش ماه­­های اکتبرتا می منطقه مورد مطالعه برای بیش از 6 قرن با دوره اطمینان 250 ساله با استفاده از رگرسیون خطی انجام گرفت و دوره­های خشکسالی و ترسالی متعددی در منطقه شناسایی شد.

چکیده اسکلروکرونولوژی، مطالعۀ فیزیکی و شیمیایی بافت سخت موجودات زنده‌ای است که معمولاً از طریق تجمع تدریجی لایه‌ها، رشد می‌کنند. مطالعۀ میکروسکوپی برش ها، ریخت‌شناسی و بررسی الگوهای رشد صدف بی مهرگان منجر به درک چگونگی از شرایط محیط رشد جاندار می‌شود. سنجش نسبت ایزوتوپ‌های پایدار در کنار مطالعۀ مقاطع نازک میکروسکوپی نیز امکان بازسازی شرایط محیطی زمان رشد جانور را فراهم می‌کند. روش‌های اسکلروکرونولوژی در چند دهۀ گذشته علاوه بر زیست‌شناسان به دلیل دقت بررسی سالانه، ماهانه، هفتگی و حتی روزانه، مورد توجه دیرینه‌شناسان و باستان‌شناسان برای پاسخ به پرسش‌های دیرین اقلیم بوده است. علی رغم دقت و اهمیت کاربردی آن در زمینه بازسازی شرایط محیطی، به نظر می‌رسد همچنان برای بسیاری از پژوهشگران ناشناخته است. علاوه بر این در اسکلروکرونولوژی با گونه‌هایی از جانداران روبرو هستیم که تفاوت‌هایی را در بخش‌هایی از روند بررسی الگوی رشد یا چگونگی نمونه‌برداری جهت آنالیز ایزوتوپی ایجاد می‌کند. این در حالی است که گاهی گونه‌های تایید شده برای آنالیز با گذشت زمان این قابلیت را از دست می‌دهند یا حتی گونه‌هایی هستند که تنها قسمت‌های مشخصی از آن‌ها می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد. چنین مواردی برای پژوهشگرانی که به تازگی به این رشته علاقمند شده‌اند، مطالعۀ روش‌های مربوط را دشوار کرده است. این مقاله با مرور پیشینه و ادبیات اسکلروکرونولوژی و استفاده از روش‌های اسکلروشیمی به منطور بازسازی شرایط آب‌وهوایی از طریق مطالعات کتابخانه‌ای بخش مهمی از این مشکلات را رفع می‌کند.

چکیده آنومالی­ های اقلیمی مانند گرمایش جهانی در دهه­ های اخیر باعث بروز "مسئله واگرایی" در سری حلقه­ های درختی برخی نواحی شده است که توانایی این پروکسی برای بازسازی اقلیمی را دچار چالش­هایی نظیر بیش­برآوردی دمای بازسازی­شده می­کند. در این پژوهش مقایسه داده ­های ایستگاهی (ایستگاه­ های زرند، کرمان و داده ­های CRU TS4.01) با گاه­ شناسی­ حلقه ­های رشد سالانه گونه ارس رویشگاه­ تنگل راور، در ارتفاعات شمالی استان کرمان، نشان داد که به دلیل افزایش دما همراه با کاهش نسبی بارش در چند دهه اخیر به خصوص از سال­ 1996 میلادی به بعد، داده ­های دما با گاهشناسی­ پهنای حلقه ­ها دچار واگرایی شده ­اند و در مقیاس زمانی طولانی­، دمای بازسازی­شده همخوانی مورد انتظار با برآوردهای جهانی را نشان نمی­دهد. در پژوهش حاضر از دو روش برای رفع این مشکل استفاده گردید : در روش اول دمای بهینه (17-5/17 درجه سلسیوس) و آستانه­های دمایی محدود کننده رشد درختان تعیین و سپس  دماهای  بالاتر و پایین­تر از آن به ترتیب برای بازسازی دما در دوره دارای واگرایی و دوره بدون واگرایی استفاده شدند. در روش دوم از رگرسیون سه متغیره بین داده­های دما، پهنای حلقه­ ها و بارش استفاده شد. بارش در دوره مشابه 1901-1995 بازسازی و تا انتهای گاه­ شناسی به عنوان متغیر سوم برای بازسازی دما به کار گرفته شد. نتایج نشان داد استفاده از رگرسیون سه متغیره با وجود برآورد داده­ های هموارتر نسبت به داده­ های واقعی، در کل نتایج بهتری را نسبت به تقطیع داده­ها براساس آستانه دما به دست می­دهد. با این حال روند افزایش و کاهش دمای بازسازی شده در هر دو روش در مقیاس طولانی مدت نتایج مشابهی دارد.

چکیده در این مطالعه جهت بازسازی تغییرات عمده اقلیمی در بخش جنوب شرقی دریای خزر یک مغزه رسوبی (N1) به طول 712 سانتی‌متر توسط مغزه‌گیر لرزه‌ای از بخش جنوبی خلیج گرگان و ساحل نوکنده برداشت شد. در آزمایشگاه، جهت بررسی نوع رسوبات، 89 نمونه در طول مغزه برداشت شد و آنالیز لیزری ‌دانه‌بندی روی آن‌ها انجام گرفت. همچنین، جهت بررسی دمای دیرینه آنالیز ایزوتوپ‌های پایدار کربن و اکسیژن در 20 نمونه فرامینیفر و جهت سن‌سنجی نمونه‌ها آنالیز کربن 14 در 3 نمونه حاوی ماده آلی صورت پذیرفت. نتایج ‌دانه‌بندی نشان داد این مغزه از 6 رخساره اصلی تشکیل شده؛ شامل 39 رخساره سیلت ماسه‌ای (sZ)، 28 رخساره سیلتی (Z)، 9 رخساره ماسه سیلتی، 9 رخساره گل ماسه‌ای گراول‌دار، 3 رخساره ماسه گلی گراولی، 1 رخساره ماسه گراولی. محدوده سنی آن نیز از حدود 22000 در قدیمی‌ترین واحدها تا عهد حاضر است. در جمع‌‌بندی نهایی مشخص شد بیشترین دما 4/27 درجه سانتی‌گراد مربوط به دوره قبل از یخبندان بزرگ و کمترین دما 9/13 درجه سانتی‌گراد مربوط به آخرین اوج یخبندان (Wurm) بوده است. در نهایت، با انطباق داده‌های مختلف، 7 دوره تغییرات عمده اقلیمی سرد و گرم طی 22000 سال در این منطقه مشخص شد.

چکیده خطوط ساحلی از مناطقی هستند که حساسیت بالایی در برابر فرسایش و رسوب‏گذاری دارند. خطوط ساحلی همواره مورد توجه کاربری‌‏های انسانی قرار دارند. ولی با توجه به پتانسیل تغییرپذیری بالایی که دارند در معرض مخاطرات هستند. از مخاطرات رایج مناطق ساحلی پس‌روی و پیش‌روی خطوط ساحلی است. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به بررسی تغییرات خطوط ساحلی جنوب استان خوزستان پرداخته شد. در این پژوهش به منظور دستیابی به اهداف مورد نظر از مدل رقومی ارتفاعی 30 متر SRTM، تصاویر ماهواره لندست، نقشه‏های توپوگرافی ۱:۵۰۰۰۰، و نقشه‏های زمین‏شناسی ۱:۱۰۰۰۰۰ به عنوان داده‏های تحقیق استفاده شد. ابزار مورد استفاده Arc GIS‏، ENVI، IDRISI بود. روش کار در این تحقیق به این صورت بود که ابتدا تصاویر ماهواره لندست سال‏های 1990، 2000، 2010، 2020 تهیه و پیش‏پردازش‏های لازم بر آن‌ها انجام گرفت. پس از آن نقشه‏‏های پوشش زمین طی دوره‏های زمانی مورد مطالعه تهیه شد. سپس با استفاده از مدل LCM روند تغییرات خط ساحلی منطقه ارزیابی شد. بر اساس نتایج حاصله، خط ساحلی جنوب خوزستان با تغییرات زیادی مواجه شده است؛ طوری که طی سال‏های 1990 تا 2020 حدود ۷۰۷ کیلومتر مربع از خشکی‏های منطقه مورد مطالعه به پهنه آبی تبدیل شده که عمدتاً مربوط به فرسایش نوارهای ماسه‏ای و همچنین پیش‏روی دریا بوده است. همچنین، در این دوره حدود ۵/۱۴ کیلومتر مربع از پهنه آبی به خشکی تبدیل شده است.

چکیده با وجود اینکه بازسازی کمّی با استفاده از گرده‏های گیاهی از دهه‏های گذشته آغاز شده است، مطالعات انجام‌شده درباره آب‌وهوای گذشته ایران عمدتاً کیفی و مقایسه‏ای است. بازسازی کمّی در مناطق مختلف نیازمند شناخت رابطه بین ترکیب‏های گرده‏‏ای و متغیرهای اقلیمی است و سپس تفسیر گرده‏های فسیل بر اساس روابط بین آن‏ها انجام می‏شود. بدین منظور در این پژوهش 119 نمونه برداشت‌شده از لایه 1 سانتی‌متری سطح خاک از غرب ایران و رشته‏کوه زاگرس تفسیر شد. دامنه ارتفاعی این نقاط 150 تا 4130 متر از سطح دریا و دامنه دمای میانگین سالیانه آن‏ها از 94/25 تا 1/2 درجه سانتی‌گراد و دامنه میانگین بارش سالیانه آن‏ها از 203 تا 748 میلی‌متر متغیر است. روابط متغیرهای دمای میانگین سالیانه و دمای میانگین فصول زمستان و تابستان و بارش میانگین سالیانه و فصل‏های زمستان و تابستان و بهار با ترکیب‏های گرده‏ای واکاوی شد. توابع انتقال بر اساس روش مشابهت معاصر (MAT) برای دمای میانگین سالیانه (R2=0.6 و RMSEP=3.74 C)، بارش میانگین سالیانه (R2=0.79 و RMSEP=82.74 mm)، و بارش میانگین فصل بهار (R2=0.62 و RMSEP=21.1 mm) به‏ کار برده شد. نتایج نشان داد ترکیب‏های گرده‏ای قابلیت برآورد پارامترهای اقلیمی را دارند. با به‏کارگیری مدل MAT برای رکورد‏های فسیل دریاچه زریبار در غرب ایران بازسازی کمّی متغیرهای آب‌وهوایی اواخر پلوئیستوسن و دوره هولوسن در این منطقه صورت گرفت. بازسازی کمّی نشان ‏داد دمای میانگین سالیانه در دوره پلوئیستوسن 4 تا 5 درجه سلسیوس سردتر و بارش میانگین سالیانه 20 درصد کمتر از دوره معاصر بوده است.

چکیده افقهای کلسیک (تجمع کربناتهای ثانویه یا پدوژنیک) نتیجۀ فرایندهای پدوژنیک هستند و در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا و ایران گسترش زیادی دارند. مدلها ابزارهای قوی جهت آزمون فرضیات و فرآوری اطلاعات موجودند. مدلها و طبقه بندیهای متعددی برای تشکیل و تکامل کربناتهای پدوژنیک و کلکریتها ارائه شده است که شامل مدلهای مفهومی و مدلهای عددی و کامپیوتری اند. در این پژوهش سی مدل مفهومی و عددی ارائه شده برای تشکیل و تکامل مورفوژنتیکی کربناتها بررسی شد. مدلهای مفهومی نشان میدهند بافت و مرحلۀ تکاملی خاک (سن خاک) مهمترین عامل کنترل کنندۀ مورفولوژی کربناتهای پدوژنیک در خاکها هستند و در مراحل اولیۀ تکاملی نودولها و پوششهای کربناتی به ترتیب در خاکهای با بافت ریز و درشت غالباند. در مراحل پایانی تکامل، تجمع کربناتها به صورت افقهای سیمانی شده و متراکم و در هر دو نوع بافت خاک مشابه هستند. تولید مدلهای عددی و کامپیوتری برای تجمع کربناتها در خاکها با توجه به ویژگیهای بسیار پیچیدۀ سامانۀ خاک موضوعی بسیار چالش انگیز است. با وجود ضعفهای مدلهای کامپیوتری، این مدلها جهت آزمون سناریوهای مختلف تغییرات اقلیمی کواترنری بر تکامل خاکها
بسیار مهم اند و امید است با شناخت بیشتر ویژگیهای خاکهای آهکی و فرایندهای تشکیل کربناتهای پدوژنیک و همچنین پیشرفت تکنولوژی و مدلسازی مدلهای کامپیوتری با دقت بیشتر در آینده توسعه پیدا کنند.

چکیده جهت بازسازی شرایط محیطی و اقلیم دیرینه، مربوط به پلئیستوسن پسین و هولوسن (30000 سال گذشته)، در زاگرس مرکزی، از تالاب هشیلان در کرمانشاه مغزه‌های رسوبی تا عمق 5/5 متری برداشته شد و با استفاده از روش مالتی پروکسی (پذیرفتاری مغناطیسی، جرم کاهی گرمایشی، سن سنجی و ژئوشیمی) مورد مطالعه و آنالیز قرار گرفت .  نتایج نشان دهنده آن بود که دوره پلیستوسن پایانی و LGM با شرایط اقلیمی سرد و خشک و طوفان های گرد و غبار در منطقه همراه بوده است. شرایط اقلیمی مذکور با شروع دوره گرم و مرطوب در 18000 سال قبل به پایان رسید که ، با دوره اقلیمی  گرم و مرطوب بولینگ آلرود مطابقت زمانی داشته است. هولوسن پیشین با شرایط اقلیمی نسبتا مرطوب به همراه رخدادهای سرد و خشک اقلیمی 2/9 و 2/8 و هولوسن میانی با شرایط اقلیمی گرم و مرطوب تا 5000 سال قبل در منطقه شناسایی شد. همچنین رخدادهای خشک موسوم به  2/4 و 2/3 با افزایش طوفان های گرد و غبار در منطقه تشخیص داده شد. نتایج نشان داد رخدادهای اقلیمی شناسایی‌شده در منطقه با رخدادهای شناخته‌شده در نیم‌کره شمالی مطابقت داشته و از یک الگوی مشابه پیروی می‌کند.

چکیده شناخت علل تغییرات اقلیمی جهانی یکی از چالش‌های مهم علمی است. بازسازی آب‌وهوای گذشته از بایگانی‌های مختلف رسوب و یخ نشان می‌دهد که آب‌وهوا می‌تواند به طور چشمگیری در بازه‌های زمانی متفاوت، از چندین دهه تا هزاره، تغییر کند. گردوغبار بادی، که با تغییرات آب‌وهوایی جهانی در ارتباط است، یکی از مؤلفه‌های مهم سیستم آب‌وهوایی است که تغییرات ناگهانی گذشته را نشان می‌دهد. لس‌ها به طور بالقوه می‌توانند تغییرات دیرینه محیطی را طی چندین چرخه یخبندان ثبت کنند. در این پژوهش، برش رسوبی سعدآباد، واقع در استان گرگان، جهت بررسی آب‌وهوای دیرینه، مربوط به MIS ۵e (۱۴۷۰۰۰ تا ۵۷۰۰۰ سال پیش) شمال‏شرق ایران، با توجه به نبود اطلاعات کافی در خصوص آب‌وهوای دیرینه و سیستم‌های تأثیرگذار بر آن در این دوره زمانی، مطالعه شد. بدین منظور ابتدا مطالعات کتابخانه‏ای و میدانی و سپس مطالعات آزمایشگاهی صورت گرفت و تعداد ۹۲ نمونه به فواصل ۱۰ سانتی‌متری از توالی مورد نظر تهیه و برای همه آن‌ها پذیرفتاری مغناطیسی اندازه‏گیری شد. بر اساس نتایج به‌دست‏آمده، نمونه‏ ها دارای نوسانات افزایشی در بخش‏های پالئوسولی و کاهشی در بخش‏های لسی بودند. نتایج حاکی از آن بود که برش رسوبی سعدآباد در طول حدود ۱۴۷۰۰۰ تا ۵۷۰۰۰ سال گذشته حدود سه دوره آب‌وهوایی گرم و مرطوب و سه دوره سرد و خشک داشته است. در دوره آب‌وهوایی گرم و مرطوب لایه‏های خاک دیرینه و شبه‌خاک دیرینه با میزان پذیرفتاری مغناطیسی بالا و در دوره آب‌وهوایی سرد و خشک لایه‏های لس با میزان پذیرفتاری پایین تشکیل شده است. آب‌وهوای دیرینه و پی بردن به جزئیات تغییرات آن در گذشته به برنامه‌ریزی‌های مدیریتی و زیرساختی و ایجاد سناریوهای منطقی اقلیمی در کشور کمک شایانی خواهد کرد.

چکیده نبکاها یکی از لندفرم‌های بادی در مناطق خشک و نیمه‌خشک‌اند که رسوبات آن‌ها اطلاعات باارزشی درباره تغییرات محیطی یک منطقه در طول دوره‌های مختلف ثبت می‌کنند. هدف از این پژوهش بررسی شرایط رطوبتی و نیز سرعت و مدت نسبی وزش بادهای گذشته بر اساس میزان مواد آلی، دانه‌بندی و ضخامت رسوبات نبکاها جهت بازسازی الگوی فرسایش بادی در چاله دراَنجیر است. برای دست‌یابی به این هدف، از تکنیک‌های سنجش‌ازدور، داده‌های میدانی، و روش‌های آزمایشگاهی نظیر هیدرومتری، گرانولومتری و افت حرارتی استفاده شد. در این زمینه، با استفاده از دستور Random در نرم‌افزار متلب، 4 نبکا به صورت تصادفی انتخاب گردید. سپس، با حفر ترانشه‌های عمودی، نمونه‌برداری از رأس تا قاعده نبکاها با فواصل منظم 5 سانتی‌متر انجام گرفت. در مجموع 79 نمونه رسوب از 4 نبکا برداشت و برای آنالیز به آزمایشگاه ژئومورفولوژی انتقال داده شد. نتایج نشان داد که محتوای مواد آلی و دانه‌بندی رسوبات در مدت تشکیل نبکا تغییرات قابل ‌توجهی کرده است که حاکی از نوسانات سطح پوشش گیاهی، مقدار آب و سرعت آستانه فرسایش بادی در منطقه‌ است. تجزیه‌وتحلیل مواد آلی مؤید آن است که در مراحل اولیه تشکیل نبکا، منطقه مطالعه‌شده برای رشد درختچه‌های پوشش‌دهنده نبکا شرایط آبی مناسب داشته؛ اما، به مرور زمان، بر خشکی آن افزوده شده است. نتایج بررسی دانه‌بندی رسوبات نیز بیانگر آن است که تجمع ذرات بالای 250 میکرون در لایه‌های بالایی نبکا به دلیل فعالیت‌های انسانی‌، نظیر رها شدن زمین‌های کشاورزی و خشک شدن درختان خرما اطراف نبکاها است که نتیجه آن کاهش سرعت آستانه فرسایش بادی و ‌رُفت‌وروب ذرات درشت‌تر در منطقه مطالعاتی است.

چکیده بررسی تاریخچه تغییرات اقلیمی و محیطی تالاب آبزالو در طول دوره هولوسن پسین با استفاده از مغزه های رسوبی موضوع پژوهش حاضر است. تعداد ۸ رخساره‌ رسوبی براساس خصوصیات رسوب، میزان مواد آلی، رنگ، وجود بقایای گیاهی و صدفی و سایر مؤلفه‏های ماکروسکوپی و 3 محیط مخروط‌افکنه‏ ای و رودخانه‏ ای و تالابی در هشت مغزه برداشت شده شناسایی و تفکیک شدند. نتایج سن‌سنجی 3 نمونه از پوسته های صدفی به روش ایزوتوپ کربن 14، میزان متوسط رسوب‌گذاری در تالاب آبزالو را 22/1 میلی‏متر در سال نشان داد. حداقل دو دوره پرآبی و دو دوره خشک در طول هولوسن پسین (5000 سال گذشته) شناسایی شد. دوره‌های مرطوب از 1800 تا 500 سال پیش در یک دوره 1300 ساله و از 4400 تا 2500 سال پیش در یک دوره 1900 ساله طول کشیده است. دوره‌های خشک، با مدت زمان کوتاه‌تر از دوره‏های مرطوب، از 2500 تا 1800 سال پیش در یک دوره 700 ساله و از 4400 تا 4700 سال پیش در یک دوره 300 ساله امتداد داشته است. دوره‏های خشک با شدت بیشتر و مدت زمان کمتر بصورت ناگهانی در منطقه ظاهر شده و به صورت تدریجی به ‏پایان رسیده‌اند و دوره‏های مرطوب به‌تدریج شروع شده و ناگهان پایان پذیرفته‌اند.

چکیده دریاچه ها به عنوان بایگانی تغییرات محیطی قاره ای در آخرین دوران زمین شناسی به حساب می آیند. در این پژوهش پس از مطالعات میدانی، یک مغزه ی رسوبی از شمال غرب دریاچه مهارلو برداشت و حساسیت مغناطیسی آن اندازه گیری شد. سپس به روش تلفیقی تعداد 150 نمونه انتخاب و تحت مطالعات؛ ژئوشیمی (LOI)، PH متری، مطالعات میکروسکوپی ذرات رسوبی و بقایای گیاهی،  (SEM)بقایای جانوری، آنالیز دانه بندی قرار گرفته، با استفاده از سن سنجی ایزوتوپی δ14C سن مغزه ی رسوبی تعیین گردید. شواهد نشان داد؛ سن کف مغزه ی رسوبیBP 60±10813 بوده، وجود لس های یخبندان، عدم وجود بقایای زیستی گیاهی و جانوری، مبنی بر حاکمیت شرایط سرد و خشک در فاز پایانی یانگر دریاس (اواخر دیریخبندان) در دریاچه مهارلو است. دوران هولوسن تحتانی، BP 60±10200 سال پیش ، ابتدا سرد و خشک بوده، سپس حاکمیت محیط فلوویال و دوران گرم و خشک نمایان می شود. هولوسن میانی از  BP60±4000 سال پیش با شروع فعالیت چشمه ها ظاهر شده، دوره ی بهینه اقلیم گرم و مرطوب همراه با تناوبهای کوتاه مدت خشک شدگی بر دریاچه تسلط می یابد. هولوسن فوقانی در BP 45±2000 سال پیش، روند رو به خشکی حوضه (پلایا) را نشان میدهد. تغییرات محیطی دریاچه مهارلو در این دوران؛ مشابه با آخرین دوره یخبندان دریاچه های؛ پریشان، هشیلان و نئور و هولوسن پیشین دریاچه ارومیه و منطقه اطلس شمالی می باشد.

چکیده مطالعه آب‌وهوای دیرینه می‌تواند به ابهامات فراوان درباره تغییرات اقلیمی گذشته پاسخ دهد و راهنمای تغییر اقلیم آینده باشد؛ موضوعی که هرچند در ایران کمتر بدان توجه شده، در دنیا محققان فراوانی را مشغول کرده است. هدف این پژوهش واکاوی تغییرات اقلیمی هولوسن در ایران بود. ازین‌رو، ابتدا منابع مختلف داخلی و خارجی مرتبط با آب‌وهوای کواترنری پیشین بررسی و تغییرات اقلیمی عمده این دوره در دنیا شناسایی شد. سپس، با تغییرات اقلیمی همین دوره در ایران مورد مقایسه قرار گرفت. برای راستی‌آزماییِ نتایج مطالعات مروری از یک نمونه موردی کمک گرفته شد.نتایج نشان داد بین دوره‌های سرد/ گرم بازسازی‌شده در مطالعات مرتبط با آب‌وهوای دیرینه کره زمین در دیگر کشورها، به‌ویژه منطقه اروپا و آب‌وهوای دیرینه ایران ارتباط خوبی وجود دارد. فاصله زمانی بازسازی‌شده این دوره‌ها در ایران با شمال اروپا و امریکا تفاوت زمانی تقریباً 200 تا 300 ساله را نشان می‌دهد. این دوره‌ها با تأخیر در ایران آغاز شده‌اند. همچنین وجود دوره‌های سرد/ خشک و گرم/ مرطوب در اقلیم گذشته ایران قابل مشاهده است. در همه دوره‌های گرم مقدار شاخص رطوبتی تعداد گرده‌های درختی به غیردرختی نسبت به دوره‌های سرد بیشتر بوده است. به نظر می‌رسد ایران در دوره‌های گرم نسبت به دوره‌های سرد مرطوب‌تر بوده است.

چکیده دشت تبریز، که بخش مهمی از آذربایجان شرقی است، در طول تاریخ تغییرات اقلیمی مهمی را پشت سر گذاشته و پس‌روی و پیش‌روی توده‌های آبی مهم، مانند دریاچه ارومیه، بر سطح آن رخ داده است. شواهدی از این تغییرات اقلیمی و پس‌روی و پیش‌روی توده‌های آبی در سطوح دشت بر جای مانده است که می‌توان بخشی از این شواهد را در رسوبات دشت تبریز پیگیری کرد. در این مقاله، برای پاسخ به سؤالات طرح‌شده در زمینه نوع و نحوه تغییرات گذشته، سعی شده است در محدوده‌های مشخص، که داده‌هایی از ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی سازندها قابل دسترس بوده‌اند و بر اساس این داده‌ها لایه‌ها قابل تفسیرند و از نظر ژئوکرونولوژی اهمیت زیادی دارند، چینه‌ها و لایه‌ها بررسی شوند. همچنین در مواردی برخی ویژگی‌های لایه‌ها مورد آزمایش خاک قرار گرفتند. در این تحقیق، از داده‌های سازمان قطار شهری بهره‌گیری شد و از متخصصان مربوطه اطلاعات لازم به دست آمد. همچنین سعی شد با حضور در محدوده‌هایی که حفاری‌ها و گودبرداری‌ها صورت گرفته همه لایه‌ها از نزدیک مورد بازدید میدانی قرار گیرند و در موارد لازم اندازه‌گیری‌ها در محل صورت گیرد. برای رسیدن به هدف، از نتایج آزمایش‌های SPT، روش‌های پالئوپدولوژی، و نتایج آزمایش دانه‌بندی و ph استفاده شد. نتایج بررسی‌ها نشان داد در بخش‌های مهمی از دشت تبریز عمق 5_/2 تا 10 متری عموماً از لایه‌های متشکل از رس سیلت‌دار سفت تا بسیار سفت همراه یک لایه شن رس‌دار و عمق 10 تا 5_/18 متری از لایه‌ها متشکل از ماسه سیلت/ رس‌دار بسیار متراکم تشکیل شده است. در بعضی از قسمت‌های دشت نیز ماسه‌های بادی دیده می‌شود که از حاکمیت شرایط خشک در محدوده دشت حکایت می‌کند. بررسی دانه‌بندی لایه‌ها نشان می‌دهد دشت تبریز دوره‌هایی را با شرایط اقلیمی مرطوب تا خشک پشت سر گذاشته است. گسترش دریاچه ارومیه تراس‌هایی را در این دشت بر جای گذاشته که خود از وقوع تغییرات اقلیمی مهم در محدوده دشت تبریز حکایت می‌کند.