دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده شمال‌باختر ایران، ارمنستان و آناتولی شرقی بخشی کلیدی از کمربند ماگمایی آلپ–هیمالیا هستند که میزبان مراکز آتشفشانی کواترنری متعدد و لرزه‌خیزی شدید به شمار می‌روند. با وجود شواهد فراوان از فوران‌های هولوسن و تاریخی، نقش دقیق ساختارهای تراکششی ناشی از گسل‌های امتدادلغز در کنترل مکان و زمان آتشفشان‌خیزی کمتر به‌طور کمی آزموده شده است. در این پژوهش با ترکیب داده‌های سنجش‌ازدور، کاتالوگ لرزه‌ای، ۸۲۰ مرکز آتشفشانی با دقت 92% شناسایی و تحلیل شدند. آزمون‌های آماری نشان می‌دهد فاصله میانگین دهانه‌ها از گسل‌های فعال به‌طور معنادار کمتر از توزیع تصادفی است. تمرکز بیشینه مراکز در جابجایی پله‌ای بازشونده و حوضه کششی امتدادلغز، می تواند نشان دهنده همزمانی تکتونیک–آتشفشان در مقیاس ناحیه‌ای باشد. نمونه‌های شاخص شامل آرارات، تسخو–کارکار، پوراک و سبلان هستند که شواهد تاریخی و C14 نقش مستقیم گسل‌های کششی در هدایت فوران‌ها را تأیید می‌کنند. بر اساس نتایج، به نظر می رسد که سامانه‌های امتدادلغز با مؤلفه کششی، کنترل کننده صعود ماگما و زمان‌بندی فوران‌ها در این پهنه‌اند و احتمالاً بتوان گفت که خطر آتشفشانی، در کنار خطر لرزه‌ای، سهم مهمی در افزایش ریسک طبیعی منطقه دارد. این یافته‌ها اهمیت پایش یکپارچه لرزه‌ای–آتشفشانی و مدل‌سازی تنش برای ارزیابی دقیق‌تر مخاطرات در قفقاز جنوبی و شمال‌باختر ایران را برجسته می‌سازد.

چکیده این مقاله با هدف بررسی وضعیت لرزه‌خیزی شهر کرج در شرایط طبیعی زمین انجام شده است. به‌منظور مشخص شدن شرایط خاک، داده‌های آزمایش‌های دانهول منطقه تهیه و پس از پالایش، مقادیر سرعت موج‌برشی خاک به‌صورت شبکه‌ای از نقاط تهیه شد. سپس شتاب طیفی زمین‌لرزه با استفاده از روش احتمالاتی محاسبه گردید و مقدار سرعت موج‌برشی برای هر سلول شبکه، در این تحلیل‌ها مورد استفاده قرار گرفت. تحلیل خطر لرزه‌ای احتمالی (PSHA) برای شهر کرج با استفاده از مدل گسل‌های کم‌عمق پوسته انجام شده است. آخرین معادلات کاهندگی،برای تخمین حرکت زمین استفاده شده‌اند. عدم قطعیت‌ها با استفاده از رویکرد درخت منطقی محاسبه شد. نرخ فعالیت لرزه‌خیزی به کمک کاتالوگ زمین‌لرزه برآورد شده است. نرخ لغزش گسل‌ها با استفاده از مطالعات دیرینه لرزه‌شناسی تخمین زده ‌شد. بیشینه شتاب زمین (PGA) و شتاب طیفی (SA) در پریود 0.05,0.1,0.2,0.3,0.4,0.5,0.75 and 1.0 ثانیه در این منطقه، در شرایط طبیعی زمین با سرعت موج‌برشی مشخص برای هر سلول، برآورد گردید. این نقشه ها برای دوره بازگشت‌های 475،975 و 2475 تهیه شده اند. بر اساس نمودارهای بزرگا-فاصله-احتمال در نقطه مرکزی شهر، نقش گسل‌های دور در افزایش شتاب زمین‌لرزه در پریود 0.3 ثانیه مشخص شد. این نقشه‌های خطر لرزه‌ای را می‌توان برای مدیریت ریسک لرزه‌ای کرج استفاده کرد.

چکیده هدف این پژوهش بررسی چگونگی تاثیر عوامل تکتونیکی در تغییرات نیم‌رخ طولی رودخانه‌های اطراف استان کرمانشاه و به ویژه شمال کرمانشاه در پهنه سنندج-سیرجان می‌باشد. پهنه سنندج-سیرجان پرتکاپوترین پهنه ساختاری در ایران می‌باشد که به عنوان بخشی از کوهزاد زاگرس و سامانه کوهزاد آلپ- هیمالیا در اثر همگرایی بخش شمالی گندوانا و جنوب اوراسیا شکل گرفته است. شناخت تکتونیک فعال و گسل‌های کواترنری در ارزیابی خطرات زمین‌ساختی مخصوصا در مناطقی که میزان فعالیت‌های تکتونیکی کواترنری در هولوسن و پلئیستوسن بالایی، نسبتا زیاد باشد بسیار مهم است. در این پژوهش زمین‌ساخت فعال بخشی از پهنه سنندج-سیرجان در شمال کرمانشاه با استفاده از محاسبه مقادیر شاخص شیب نرمال و تقعر رودخانه در نرم افزار GIS و MATLB و استخراج و بررسی رودشکن‌ها با روش کربای مورد بررسی قرار گرفته است. در نهایت نتایج حاصل از محاسبات کمی با مشاهدات صحرایی موجود در منطقه مورد مقایسه و بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل شده بیانگر فعالیت زمین‌ساختی بالا در پهنه گسلی صحنه-مروارید به عنوان بخشی از گسل اصلی زاگرس (MZRF) و پهنه گسلی بیستون-طاقبستان و فعالیت نسبتا بالا در پهنه گسلی کوه‌سفید به عنوان شاخه شمالی گسل تراستی زاگرس (ZTF) می‌باشند، تاریخچه لرزه‌ای منطقه دارای همخوانی قابل قبولی با نتایج به دست آمده می‌باشد.

چکیده ایران یکی از مناطق زلزله‌خیز جهان است و شهر تهران، به‌عنوان پایتخت آن‌، سابقه وقوع زمین‌لرزه‌های شدید تاریخی و ماقبل تاریخ را دارد. بررسی شتاب زمین‌لرزه در این پهنه، نقش مهمی در افزایش ایمنی و تاب‌آوری سکونت‌گاه‌ها دارد. در دو دهه اخیر، مطالعات دیرینه‌لرزه‌شناسی بر روی گسل‌های اطراف تهران اطلاعات ارزشمندی درباره رخدادهای لرزه‌ای باستانی و نرخ فعالیت بلندمدت گسل‌ها فراهم کرده است، اما این داده‌ها تاکنون به‌طور جامع در مدل‌سازی خطر لرزه‌ای استفاده نشده‌اند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل خطر لرزه‌ای احتمالاتی بر اساس تازه‌ترین مدل‌های زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی است. با بازنگری در ساختارهای گسلی موجود و حذف نواحی غیرگسلی (از جمله پرتگاه‌های شمال ری، جنوب ری، کهریزک و اشتهارد) که پیش‌تر به‌اشتباه به‌عنوان منابع لرزه‌زا معرفی شده بودند، مدلی دقیق‌تر برای خطر لرزه‌ای ارائه شد. ارزیابی با روش درخت منطقی، داده‌های کیفی و کمی لرزه‌خیزی و مدل‌های NGA-West2  انجام گرفت و نقشه‌های شتاب طیفی با وضوح بالا برای دوره‌های بازگشت ۴۷۵، ۹۷۵ و ۲۴۷۵ سال تولید شد. نتایج نشان داد جنوب‌شرق تهران شتاب لرزه‌ای کمتر از برآوردهای پیشین دارد و بازنگری در طراحی لرزه‌ای را ضروری می‌کند. این پژوهش با تفسیر نوین از ساختارهای کواترنری جنوب تهران، مدلی جامع برای اصلاح آیین‌نامه‌ها، مقاوم‌سازی و مدیریت بحران ارائه می‌دهد.

چکیده تعیین و بررسی تانسور کرنش پوسته زمین، امکان توصیف فرایندهای ژئودینامیکی همانند تجمع تنش که یک پارامتر مهم در ارزیابی خطر لرزه‌ای به شمار می‌آید را فراهم می‌آورد. در این پژوهش، نرخ کرنش ژئودتیک برای مناطق البرز‌غربی و آذربایجان با استفاده از داده‌های ژئودتیک و بهره­گیری از روش المان محدود محاسبه شد. نتایج محاسبه کرنش ژئودتیک برای منطقه خوی برش امتدادلغز راستگرد در راستای NW-SE همراه با مولفه فشاری نشان می‌دهد. این نتیجه با سازوکار گسل‌های منطقه، همچنین با سازوکار زمین‌لرزه‌های رخ داده همخوانی دارد. در گستره شمال تبریز این نتایج در محدوده پیرامون گسل قوشا‌داغی برش امتدادلغز راستگرد با مولفه فشاری در راستای E-W نشان می‌دهد که با سازوکار هندسی-کینماتیکی گسل قوشا‌داغی و فوکال‌مکانیسم زمین‌لرزه‌های رخ داده در این پهنه گسلی همخوانی دارد. در منطقه البرز‌غربی نتایج بدست آمده از محاسبه کرنش ژئودتیک برای بخش شرقی گستره تا منتهی‌الیه غربی گسل رودبار، برش امتدادلغز چپگرد در امتداد WNW-ESE همراه با کشش عمود بر امتداد ساختارهای منطقه نشان می‌دهد. مقدار و جهت بردارهای سرعت در بخش‌های شمالی و جنوبی غرب رشته‌کوه برش امتدادلغز راستگرد همراه با کشش عمود بر امتداد رشته‌کوه نشان می‌دهد.

چکیده زمین‌ساخت‌فعال به فرایندهای تکتونیکی اطلاق می‌شود که در طی یک مقیاس زمانی در پوسته زمین تغییرشکل‌هایی ایجاد می‌کنند. هدف از این پژوهش بررسی شواهد تکتونیک فعال و فعالیت گسل کوندج در کواترنر می‌باشد که با بررسی‌های ریخت‌زمین‌ساختی و بررسی‌های دقیق و بزرگ‌مقیاس میدانی در راستای گسل انجام شده است. بخش‌هایی از طول گسل در داخل آبرفت بوده و بصورت گسل پنهان است. با بررسی-های انجام شده در راستای گسل موقعیت گسل در آبرفت‌های کواترنر بطول 11 کیلومتر در جنوب روستاهای بهجت‌آباد، تازه‌آباد و جزمه نسبت به نقشه زمین‌شناسی اصلاح گردید و در مابقی طول گسل از روستای دارالسرور به سمت شرق به طول 5/3 کیلومتر و از روستای خزین-آباد تا نزدیکی روستای انجیلاق به طول 5/9 کیلومتر منطبق با موقعیت گسل در نقشه زمین‌شناسی می‌باشد. در بررسی‌های میدانی متوسط شیب صفحه گسل 48 تا 55 درجه به سمت شمال اندازه‌گیری شد. همچنین متوسط جابجایی افقی و قائم گسل به ‌ترتیب برابر با 5±22 و 5±32 سانتیمتر اندازه‌گیری شده است.

چکیده مورفوتکتونیک دانشی است که با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک، تأثیر تکتونیک فعال و عملکرد آن‌ها در کواترنری را به‌عنوان سنجش و توصیف کمی اشکال و چشم‌اندازهای زمین مشخص می‌کند. در این پژوهش با استفاده از تحقیق و مطالعه در رابطه با اثر تکتونیک فعال بر نیم‌رخ طولی رودخانه‌های بخشی از البرز غربی در جنوب شرق اردبیل پرداخته شده است. بدین منظور ابتدا مقدار شاخص شیب نرمال برای تمامی آبراهه‌های حوضه‌های منطبق بر گسل‌های اصلی البرز غربی با استفاده از مدل ارتفاعی رقومی (DEM) در محیط نرم‌افزار GIS به دست آمده و سپس مقادیر شاخص‌های شیب نرمال و تقعر نیز برای طولانی‌ترین رودِ هر حوضه در محیط نرم افزار متلب (MATLAB) محاسبه گردید، همچنین رودشکن‌های گسلی موجود در مسیر رودخانه‌ها، تعیین و مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، حوضه‌های گسل‌های سنگاورد، عندلیبی، نیکی، شیخ‌جانلو، قالین‌قپه و نیاخرم در گروه‌های بسیار بالا و بالا قرار گرفته‌اند که بیانگر تأثیر این گسل‌ها بر تکتونیک فعال منطقه است. در اثر بالا بودن این مقادیر، انتظار می‌رود که ریسک لرزه‌خیزی منطقه نیز در اثر گسیختگی گسل‌ها افزایش یابد. تراکم کانون لرزه‌ای زمین‌لرزه‌های اخیر در منطقه و شواهد مورفوتکتونیکی صحرایی، تصدیقی بر اثبات این موضوع است.

چکیده منطقه مورد مطالعه در شمال شرقی استان اصفهان بین طول جغرافیایی '30 ° 53 الی ° 54 و عرض جغرافیایی '30 °33 الی °33 واقع شده است. مطالعات سنجش از دور و نقشه‌های زمین‌شناسی نشان می‌دهند که گسل‌های این ناحیه نقش مهمی در شکل‌دهی به چین‌خوردگی‌های منطقه دارند. نقشه تراکم خطواره‌ها نشان می‌دهد، بیشترین تراکم خطواره‌های گسلی در مناطقی هستند که دچار تغییر شکل زیاد و گسل خوردگی شده‌اند. همچنین با محاسبه پتانسیل حرکتی گسل در هر مقطع، مشخص می‌شود که گسل‌های شوراب و دولدول بالاترین پتانسیل حرکتی را نسبت به سایر گسل‌ها دارند. این نتایج با فراوانی زمین‌لرزه‌های رخ داده در منطقه، هماهنگ هستند. بر اساس این نتایج، می‌توان گفت که جنوب خاور گسل دولدول در مرحله پیش‌لرزه است و در جنوب خاور ناحیه نیاز به مطالعه بیشتری درباره گسل‌های ترکمانی - اربید، کوه پل خاوند و بیابانک وجود دارد. در این منطقه، 198 خطواره، 18 گسل رقومی و 9 گسل احتمالی راهبردی شناسایی شده‌اند که بیشترین فراوانی خطواره‌ها و گسل‌ها در شمال باختر ناحیه است. نقشه لیتولوژی تهیه شده با داده‌های سنجش از دور، با نقشه زمین‌شناسی همخوانی بالایی دارد و می‌توان از آن برای نمایش آلتراسیون‌ها و رخنمون‌های لیتولوژی و ساختاری استفاده کرد.

چکیده زلزله ای با بزرگی ۸/۵ در تاریخ ۲۹ فروردین ۱۴۰۰ در شمال شرقی بندر گناوه رخ داد. فوکال مکانیسم این زلزله نشان دهنده این است که یک گسل تراستی با امتداد شمال غرب- جنوب شرق و شیب کم به سمت شمال شرق در عمق ۱۰ کیلومتری عامل آن بوده است. رومرکز این زلزله بر روی تاقدیس بلخاری و نزدیک به گسل پیشانی کوهستان زاگرس به عنوان یک گسل فعال کواترنری قرار گرفته است. در این مطالعه با استفاده از آنالیز تداخل سنجی راداری(InSAR) دو تصویر سنتینل ۱ قبل و بعد از زلزله مقدار جابجایی عمودی ایجاد شده در هنگام زلزله به دست آمد. نتایج نشان دهنده، تغییرات سطحی بالا آمدگی، به صورت یک بیضی دوکی شکل با حداکثر ۱۶۵ میلی متر در محدوده سویه شمال غربی تاقدیس بلخاری و فرونشست ۹ میلی متری می باشد. بررسی و مقایسه بیضی تغییرات سطحی با رومرکز، پس لرزه ها، میزان تخریب سطحی زمین ، روستا های آسیب دیده و مرز کوه و دشت نشان دهنده پیشرفت کوهزایی زاگرس به سمت جنوب غرب و شمال غرب با رشد تاقدیس بلخاری بر اثر این زلزله و در ادامه دگرشکلی دوره کواترنری این کمربند می باشد.

چکیده گسل­های سیاه­کمر-علوی، یلفان-ارزانفود، کشین-سیمین، تفریجان-منگاوی و انجلاس-ورکانه با راستای عمومی شمال باختری-جنوب خاوری در بخش­های جنوبی  و جنوب خاوری شهر همدان رخنمون دارند و پایانه شمال باختری برخی از این گسل­ها مستقیما وارد حریم شهر شده است. از نظر جایگاه ساختاری این گسل­ها در پهنه سنندج-سیرجان و در مجاورت رشته کوه­های الوند قرار گرفته­اند. در این مطالعه، با استفاده از شاخص­های ریخت­زمین­ساختی و الگوی فرکتالی حاکم بر گسل­ها، فعالیت نسبی تکتونیکی این گسل­ها مورد بررسی قرار گرفته است. با استفاده از الگوی فرکتالی، تراکم سیستم گسلی به طور دقیق در بخش­های مختلف منطقه مورد مطالعه، مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین شاخص­های ریخت­سنجی عدم­تقارن حوضه زهکشی، انتگرال ارتفاع­ سنجی، گرادیان طول­ رودخانه، تقارن توپوگرافی عرضی و شکل حوضه در منطقه مورد مطالعه اندازه گیری و سپس این شاخص­ها به کمک تحلیل­های سلسله مراتبی و وزن­دهی، تلفیق و نقشه نهایی فعالیت نسبی تکتونیکی تهیه شده است. نتایج تحلیل­های فرکتالی شکستگی­ها نشان می­دهد که افزایش بعد فرکتالی در بخش مرکزی تا جنوب باختری منطقه مورد مطالعه، نشان از پویایی بیشتر زمین­ساختی و کاهش این مقدار در بخش­های شمالی تا شمال خاوری نشان از بلوغ زمین­ساختی بیشتری دارد. نقشه نهایی فعالیت نسبی تکتونیکی نیز نشان می دهد که بیشتر حوضه­های بخش مرکزی تا جنوب باختری فعالیت نسبی تکتونیکی بالایی داشته و در کلاس یک طبقه­بندی شده­اند. همچنین در این نقشه، بیشتر مناطق دارای کلاس دو و سه با فعالیت نسبی تکتونیکی متوسط و پایین منطیق بر بخش­های خاوری منطقه مورد مطالعه است. درواقع مناطق شهری و پیرامونی شهر همدان به ویژه بخش­های جنوبی شهر، فعالیت نسبی تکتونیکی مقادیر بالایی نشان میدهند.

چکیده جزیره قشم با مساحت1486کیلومترمربع است که در انتهای جنوب­شرقی کمربند زاگرس، در حاشیه غربی تنگه هرمز واقع است. به نظر می رسد با توجه به موقع زمین­ساختی آن،  بتوان به کمک شاخص­های تکتونیک حوضه، تأثیرات نوزمینساختی و دینامیک گسل‌ها بر مورفوتکتونیک، جزیره را ارزیابی کرد. بر این اساس این پژوهش با بهره­مندی از تصاویر ماهواره­ای، نقشه­های زمین ­شناسی، عکس­های هوایی، و مدل رقومی ارتفاعی(30 متر) در قالب نرم­افزارهای مختلف، اقدام به استخراج و محاسبه 5 شاخص؛ قرینگی یا عدم تقارن آبراهه (AF)، شاخص شکل حوضه(BS)، شاخص تقارن توپوگرافی عرضی(T)، و شاخص پیچناکی رودخانه (S) و ارزیابی مجموع آنها در قالب مدل (IAT)، شاخص ارزیابی سطح فعالیت تکتونیکی در حوضه کرده است. نتایج حاصل بیانگر دینامیک و پویایی نسبی زمینساختی متفاوت جزیره است. همچنین براساس شاخص IAT از 44 زیرحوضه تعداد26 مورد در کلاس تکتونیکی خیلی زیاد و زیاد واقع شده و در غرب جزیره به دلیل منطبق بودن با تعداد گسل­های بیشتر تکتونیک فعال بیشتر مشاهده می­گردد.

چکیده منطقه­ مورد مطالعه در جنوب البرز مرکزی واقع شده و دارای گسل­های مهمی از جمله گسل­های شمال تهران، مشا  طالقان، ایپک و اشتهارد می ­باشد. این گسل­ها مسبب رخداد زمین­لرزه­ های مهم تاریخی و دستگاهی متعددی در منطقه می ­باشند. در این پژوهش از شاخص ­های ژئومورفولوژی به عنوان ابزارهای مهم اندازه ­گیری میزان فعالیت زمین­ ساخت برای بررسی نرخ فعالیت زمین­ ساختی در منطقه استفاده شده است. در این پژوهش با استفاده از نرم افزار ArcGIS10.5 و مدل رقومی ارتفاعی (DEM) 30 متر، شاخص ­های ناهنجاری سلسله مراتبی (Δa)، عدم تقارن حوضه زهکشی (Af)، شاخص گرادیان طولی رود (SL) اندازه­گیری شده و به کمک نرم افزار Matlab مقادیر شاخص تقعر و شیب نرمال در پروفیل­های طولی رود محاسبه شده و در نهایت زمین ساخت فعال در حوضه­ های جنوبی البرز مرکزی مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به رده­ بندی سطح فعالیت زمین ساختی به دست آمده از شاخص های ژئومورفولوژی، منطقه­ مورد مطالعه در مناطق منطبق با گسل­های شمال تهران، مشا، طالقان، امام زاده داوود و ایپک دارای سطح فعالیت زمین­ساختی بالایی می­ باشد که همخوانی بسیار زیادی با مشاهدات صحرایی و زمین‏ ریخت­ های به دست آمده از برداشت‏ های میدانی دارند. 

چکیده سنگ های آتشفشانی  شرق اهر  با ساختمان های متنوع بر روی واحدهای آذرآواری پلیوپلیستوسن و نهشته های آبرفتی جوان قرار گرفته‌اند. این سنگ ها با ماهیت بازالت- تراکی بازالت، بازالت آندزیتی و  تراکیت،  با بافت میکرولیتیک پورفیری، هیالو میکرولیتیک و پورفیری حفره­دار در منطقه رخنمون دارند.  بررسی داده­ های ژئوشیمیایی دال بر ماهیت قلیایی نمونه‌ها می باشد که در یک محیط زمین ساختی  قوس آتشفشانی پس از برخورد تشکیل شده‌اند. الگوی پراکندگی عناصر نادر خاکی دال بر غنی شدگی از عناصر نادر خاکی سبک و تهی شدگی از عناصر نادر خاکی سنگین می باشد. این نمونه‎ها دارای آنومالی منفی  NbوNb,P,Ti, Zr  و آنومالی مثبتCs, Rb, Pb, Ba, U ،La ،Th وLILE  می باشد.  در نمودار تعیین موقعیت تکتونیکی، این سنگ ها در گستره OIB قرار می‌گیرند. این الگوی غنی­شدگی و تهی­ شدگی از عناصر نادر خاکی با خاستگاه گوشته استنوسفری تطابق دارد. تلفیق داده ­های ژئوشیمیایی نشان می­دهد که سنگ های اتشفشانی شرق اهر، در موقعیت کششی کمان های پس از برخورد در حاشیه فعال قاره ای در ارتباط با شکستگی­ ها و گسل های امتدادلغز تشکیل شده ­اند .

چکیده در این مقاله به بررسی فعالیت پتانسیل حرکت گسل های فعال در گستره مورد پژوهش (ناحیه پردیس)، پهنه جنوب شرقی البرز مرکزی پرداخته شده است که یکی از پویاترین پهنه های لرزه زمین ساختی ایران است. از مهم ترین گسل های جنبا در ناحیه مورد مطالعه، می توان به گسل مشا، تلو پائین، لتیان، سرخه حصار، ایوانکی، قصر فیروزه، کوثر، نیاوران و قبله اشاره کرد. در این بررسی، یک  مدل نظری برای ارزیابی پتانسیل حرکتی گسل (Fault Movement Potential) یا FMP بر اساس رابطه­ بین ویژگی های هندسی گسل و میدان تنش تکتونیکی ناحیه ای پیشنهاد شده است. ارزیابی پتانسیل حرکتی گسل های فعال ناحیه پردیس در گستره شمال باختر نیکنام ده تا جنوب خاور چنارک،  پهنه ساختاری جنوب البرز مرکزی  هدف اصلی این بررسی می باشد. و در این راستا  داده های ساختاری، به منظور دستیابی به موقعیت محور های اصلی تنش، در پهنه وسیعی از ناحیه مورد مطالعه برداشت گردید که از معادلات این الگو در نه ایستگاه منطقه­ مذکور استفاده شد. در نهایت با استفاده از روش وارون سازی، تنش اصلی بیشینه در هر مقطع به طور جداگانه به دست آمد و در معادلات جاگذاری شد. طبق محاسبات پتانسیل حرکتی گسل در هر مقطع از گسل های ناحیه مشخص گردید که گسل های مشا، لتیان و نیاوران بیشترین پتانسیل حرکتی در مقایسه با دیگر قطعات گسلی است. نتایج محاسبه پتانسیل حرکت گسل ها در هر قطعه، تطابق خوبی را با فراوانی  زمین لرزه های رخ داده نمایان می سازد، به طوری که بخش خاوری ناحیه مورد مطالعه دارای نرخ لرزه خیزی بیشتری نسبت به دیگر بخش های آن می باشد. با توجه به محاسبه مقادیر پتانسیل حرکتی گسل های ناحیه، مشخص گردید، بخش خاوری ناحیه (حدفاصل گسل مشا تا گسل نیاوران) بیشترین میزان احتمال لغزش در آینده دارا خواهد بود. بخش جنوبی گسل نیاوران با بیشترین میزان پتانسیل حرکتی گسل همراه است و ساختارهای تکتونیکی نواحی آن به عنوان جوان ترین فعالیت های نئوتکتونیکی در ناحیه معرفی می گردد.

چکیده طیف وسیعی از خطرات زمین شناختی، کلان شهرهای ایران را تهدید می کند. شهر پردیس در زون زمین‌ساختی البرز مرکزی، تحت تأثیر گسل‌های اصلی مانند گسل‌های مشاء، گسل شمال تهران و گسل پارچین- ایوانکی قرار دارد. در این تحقیق به منظور ایجاد ارتباط بین عناصر ساختاری از قبیل خطواره­ها و گسل­ها با استفاده از تصاویر ماهواره ای و  نرم افزار های مربوط به آن و تلفیق با داده های صحرایی قطعات گسلی، شکستگی ها شناسایی و ترسیم شدند. با استفاده از نقشه های توپوگرافی، تصاویر ماهواره ای و انطباق آن با برداشت های صحرایی، داده های مورد استفاده در اندازه گیری شاخص های ریخت زمین ساختی تهیه شد. بررسی های صحرایی و شاخص های ریخت شناسی به دست آمده بیانگر این است که بستر این شهر میزبان گسل­های مهمی می­باشد و با خطر گسیختگی سطحی ناشی از گسل­های فعال پردیس، هسا و فردوس و همچنین برخی گسل­های با جنبایی پنهان قرار دارد که بر روی آن ها ساخت و ساز هم انجام شده است. همچنین بررسی شاخص‌های کیفی ریخت زمین‌ساختی حاکی از زمین‌ساخت فعال گسل‌های منطقه و لرزه‌خیزی شهر پردیس هستند.

چکیده در این تحقیق پس از مطالعات کتابخانه ای به کمک تصاویر ماهواره ای اقدام به تعیین 276 نقطه مختلف جهت برداشت های صحرایی گردید. نمونه های جمع آوری شده پس از دانه بندی توسط دستگاه الک شیکر سازمان زمین شناسی مرکز اهواز، جهت انجام آزمایشات ژئوشیمیایی به آزمایشگاه مرکزی سازمان زمین شناسی تهران ارسال شد. یافته های به دست آمده از مطالعات دانه سنجی رسوبات نشان می دهد که اغلب دانه های مورد مطالعه دارای جورشدگی بد تا بسیار بد بوده و حاوی حدود 70 درصد ذرات مساوی و بزرگتر از سیلت هستند. علاوه بر این یافته های حاصل از مطالعات ژئوشیمیایی نشان می دهد که در این رسوبات CaOو SiO2 و Al2O3 به عنوان فراوان‌ترین اکسیدها و Ti ، Zr، V، Ce و La  نیز به عنوان فراوانترین عناصر فرعی می باشند. طبقه بندی رسوبات مورد نظر بر اساس شاخص­های ژئوشیمیایی نشان می دهد که این رسوبات عمدتا در محدوده گری وکی و شیل های آهن دار قرار دارند. قابل ذکر است که رسوبات این جلگه، دارای غنی شدگی نسبت به عناصری مانند  As،Bi ، Cd، Co، Cu وU بوده که نیاز به بررسی دقیق تر دارد. نتایج حاصل از بررسی این یافته ها نشان می دهد  که نهشته های جلگه خوزستان، اغلب در مدت زمان کوتاه همراه با محیطی پر انرژی ته نشست شده اند. علاوه بر این مطالعات ژئوشیمیایی صورت گرفته جهت تعیین تکتونیک دیرینه رسوبات دشت خوزستان نشان می دهد که منشأ اولیه این رسوبات دارای جایگاه زمین ساختی جزایر قوسی قاره ای و حاشیه فعال قاره ای بوده اند که این جایگاه تکتونیکی با شرایط تکتونیکی زاگرس مطابقت داشته و میتواند بیانگر منشأ اولیه این رسوبات از زون سنندج سیرجان باشد. مطالعات زیست محیطی صورت گرفته بر روی نمونه های برداشت شده نشان می دهد که این رسوبات از نظر وجود عناصری همچون As،Bi ، Cd، Co، Cu وU در وضعیت هشدار دهنده ای قرار دارند.

چکیده زیست­ محیط تأثیر مهمی در زندگی انسان پیش از تاریخ داشته است ، وی با توجه به پتانسیل زیست محیط، مکان مناسب برای سکونت خویش را برمی­گزید. انسان­­ها هنوز به پیشرفت­های تکنولوژیکی برای تغییرات جدی زیست­ محیطی آگاه نبودند و یکی از مهمترین دلایل انتخاب سکونتگاه، دسترسی به آب شیرین بوده است. این عامل مهم برای انتخاب، در مواردی باعث انحلال می­شد. برای مثال خشکسالی ­های پی­در­­پی منجر به ترک سکونتگاه و فروپاشی استقرار شده و در موارد دیگر با تغییر جهت رودخانه و سیلاب های ناشی از آن، برخی استقرارها به کلی متروک یا دارای وقفه فرهنگی شده­اند. محوطه قلعه­بن یکی از محوطه­ هایی است که به دلیل رسوبات سیلابی دارای وقفه فرهنگی شده است، با توجه به نتایج به دست آمده از کاوش این محوطه، در ترانشه­های Q-31 وX-35 ، لایه­ های سیلابی فاقد بقایای فرهنگی به ضخامت نزدیک به یک متر شناسایی گردید که حاکی از یک وقفه در این محوطه است. دلیل این ناهنجاری زیست­محیطی را می­توان در رخداد پارینه ­لرزه در ترانشه­Q-31­ دانست که پس از آن سراسر محوطه قلعه ­بن با نهشته­ های سیلابی پوشیده شده است. بر ­پایه گاهنگاری به روش کربن­14 در محوطه قلعه ­بن آخرین لایه استقراری پیش از متروک شدن­(­1613-1508پیش از میلاد) برآورد می­گردد.

چکیده هدف از این مطالعه ارائه نقشه شدت اصلاح شده مرکالی به روش احتمالی بر اساس مطالعات لرزه زمین ساخت در چهار گوش ماکو است. منطقه مورد مطالعه در گوشه شمال غربی ایران واقع شده است. وقوع چندین زلزله مخرب و وجود گسل­های فعال نشان دهنده سطح بالای لرزه خیزی در این منطقه است. براساس بررسی های لرزه زمین ساختی و مقادیر پارامتر b، همه چشمه های لرزه زای فعال، شناسایی و پارامترهای لرزه ای برای آن ها محاسبه شد. سپس نقشه شدت اصلاح شده مرکالی با استفاده از چهار رابطه کاهندگی محاسبه گردید. نتایج نشان داد که حداکثر شدت به شکل نواری با روند شمال غرب-جنوب شرق است که سازگاری خوبی با گسل های ایگدیر و بلیکگلو نشان می دهد. نتایج حاضر با نقشه شدت زمین لرزه هایی که در منطقه رخ داده، مطابقت خوبی دارد.

چکیده گنبد نمکی نازی در مر ز پهنه زاگرس مرتفع و زاگرس چین خورده در شمال غرب استان چهارمحال  بختیاری واقع شده است و توالی سازندهای منطقه شامل سنگهای رسوبی اینفراکامبرین تا عهدحاضر می باشد. هدف از این مطالعه، بررسی زمین ساخت فعال مرتبط با گسل زردکوه و گنبد نمکی نازی در منطقه بازفت در استان چهارمحال و بختیاری، با استفاده از شاخص هایی مورفومتری است. جهت بررسی زمین ساخت منطقه مورد مطالعه ابتدا محدوده مورد بررسی به 59 حوضه تقسیم شد. سپس شاخص‌های کمی مورفومتری از قبیل شاخص انتگرال هیپستومتری، شاخص عدم تقارن حوضه زهکشی، شاخص گرادیان رودخانه، شاخص شکل حوضه، شاخص سینوسیته جبهه کوهستان، شاخص زمین ساخت فعال نسبیمورد محاسبه قرار گرفته است.  در شاخص Hi، تعداد 7 حوضه منطقه دارای فعالیت نو زمین ساختی فعال، 21 حوضه آن دارای فعالیت نوزمین ساختی متوسط، 31 حوضه آن دارای فعالیت نوزمین ساختی کم شناسایی شد . همچنین در شاخص  Af تعداد 18 حوضه با فعال نوزمین ساختی بالا و فعال ، 21 حوضه با فعالیت نوزمین ساختی متوسط و 20 حوضه با فعالیت نوزمین ساختی کم تعیین شد. یک حوضه دارای فعالیت بالا، دو حوضه با فعالیت نوزمین ساختی متوسط و 56 حوضه  با فعالیت نوزمین ساختی کم در شاخص SL تعیین شد. در شاخص BS تعداد 2 حوضه دارای فعالیت نوزمین‌ ساختی فعال، 2 حوضه دارای فعالیت نوزمین ساختی متوسط و  54 حوضه با فعالیت نوزمین ساختی کم شناسایی شد. در شاخص Smf  16 حوضه دارای فعالیت نوزمین ساختی فعال و بقیه حوضه ها با فعالیت نوزمین ساختی کم تا بسیار کم می باشند. شاخص‌ فعالیت نسبی (Iat)  در منطقه مورد مطالعه دال بر حضور 3 حوضه با فعالیت نوزمین ساختی فعال ،  26 حوضه با فعالیت نوزمین ساختی متوسط و 30 حوضه دارای فعالیت نوزمین ساختی کم می‌باشند. براساس شاخص‌های محاسبه شده، منطقه مورد مطالعه دارای فعالیت های حوضه ای متفاوت از متوسط تا کم می‌باشد.

چکیده گرانیت کوه سفید در پهنه زمین‌درز سیستان، و قسمت مرکزی نوار گرانیتوئیدی زاهدان-سراوان قرار دارد. شکستگی های متفاوتی این گرانیت، هاله دگرگونی و سنگهای اطراف را تحت تاثیر قرار داده اند. در این مطالعه با بررسی این ساختارها به نقش گسل‌های اصلی و جایگیری توده گرانیتی در توسعه شکستگی‌ها پرداخته شده است. در ابتدا با استفاده از پردازش تصاویر ماهواره‌ای و مطالعات دورسنجی، سیستم شکستگی‌ها و گسل‌های موجود در توده‌ نفوذی و سنگ‌های میزبان استخراج گردید. سپس جهت تنش حد اکثر در منطقه و روابط قطع شدگی از یکدیگر متمایز و دسته بندی شدند. با توجه به اطلاعات به دست آمده دو فاز دگرشکلی از قدیم به جدید پیشنهاد می‌گردد . فاز پیش‌رونده D1 که با جهت تنش حداکثر شمال شرق- جنوب شرق باعث توسعه خطواره‌های مزدوج شمال شرق-جنوب غرب شده و در ادامه با فعالیت گسلهای به موازات گسل سراوان محیط مناسب جهت نفوذ توده گرانیتی فراهم شده است. همزمان با نفوذ توده شکستگی‌های شعاعی در سنگهای اطراف توسعه پیداکرده‌اند. بعد از سرد شدن و ایجاد هاله دگرگونی، تداوم تنش با همین امتداد باعث ایجاد شکستگی‌های مزدوج در توده اصلی شده است در ادامه فاز D2  ناشی از تکتونیک فعال منطقه با ایجاد گسل‌های شمالی- جنوبی تمامی ساختارهای قدیمی را قطع و جابجا می‌کند.

چکیده گستره مورد پژوهش (ناحیه گلپایگان) در زون ساختاری سنندج - سیرجان قرار گرفته است که یکی از پویاترین پهنه های  لرزه زمین ساختی ایران است. در این بررسی، یک مدل نظری برای ارزیابی پتانسیل حرکتی گسل بر اساس رابطه بین ویژگی های هندسی گسل و میدان تنش تکتونیکی ناحیه ای پیشنهاد شده است. لازم به ذکر است که نتایج این روش با رکورد های لرزه ای گذشته و فعالیت های ریز لرزه ای کنونی منطقه سازگار بوده است، لذا این الگوی نظری بر مبنای روابط میان ویژگی های هندسی گسل ها و میدان تنش زمین ساختی ناحیه ای استوار است.  داده های ساختاری به منظور دستیابی به موقعیت محور های اصلی تنش، در پهنه وسیعی از ناحیه مورد مطالعه برداشت گردید که از معادلات این الگو در 6 ایستگاه منطقه­ مذکور استفاده شد. در نهایت، با استفاده از روش وارون سازی، تنش اصلی بیشینه در هر مقطع به طور جداگانه به دست آمد و در معادلات جاگذاری شد. طبق محاسبات، پتانسیل حرکتی گسل در هر مقطع از گسل های ناحیه مشخص گردید،  گسل بید عرب بیشترین پتانسیل حرکتی در مقایسه با دیگر قطعات گسلی را دارا است که با توجه به محاسبه شاخص پیچ و خم پیشانی کوهستان به خوبی نمایان می شود که در رده یک تکتونیکی با فعالیت بالا جای دارد، دیگر گسل ها در مرحله پیش لرزه می باشند. نتایج محاسبه پتانسیل حرکت گسل ها در هر قطعه، تطابق خوبی را با فراوانی زمین لرزه های رخ داده نمایان می سازد، به طوری که بخش خاوری ناحیه مورد مطالعه، دارای نرخ لرزه خیزی بیشتری نسبت به دیگر بخش های آن می باشد. با توجه به سرعت متوسط لغزش گسل های ناحیه در سال های اخیر و همچنین با توجه به مطالعات پیشین و نتایج به دست آمده از ناحیه و داده های حاصل از محاسبه مقادیر پتانسیل حرکتی گسل، بخش خاوری ناحیه (حدفاصل گسل بید عرب تا گسل نر پلنگ) بیشترین میزان احتمال لغزش در آینده را دارا خواهد بود. بخش جنوبی گسل بید عرب، با بیشترین میزان پتانسیل حرکتی گسل همراه است و ساختارهای تکتونیکی نواحی آن، به عنوان جوان ترین فعالیت های نئوتکتونیکی در ناحیه معرفی می گردد.

چکیده سامانه گسلی بافق-باغین یکی از گسل های مهم ایران مرکزی است و به موازات گسل کوهبنان در شمال خاوری و گسل رفسنجان در جنوب باختری امتداد یافته است. منطقه مورد مطالعه در حوزه ایران مرکزی و بخش جنوب خاوری آن واقع شده است. در آخرین تقسیم بندی ایران مرکزی این منطقه در بلوک پشت بادام قرار می گیرد. در این تحقیق، با استفاده از تصاویر ماهواره ای و نرم افزارهای مربوطه و تلفیق با داده های صحرایی،  قطعات سامانه گسلی شناسایی و ترسیم گردید. همچنین از روابط و فرمول های مورفوتکتونیکی برای تحلیل ریخت زمین ساختی منطقه استفاده شد . با پردازش تصاویر ماهواره ای منطقه و بر اساس مطالعه پارامترهای ساختمانی، وضعیت هندسی، تعقیب امتداد سامانه گسلی، بررسی تغییرات در امتداد، جهت حرکت و ساختارهای فرعی انشعابی در طول سامانه، مشخص گردید که سامانه گسلی راستالغز بافق-باغین نیز مانند اغلب گسل های فعال به صورت قطعه های جدا از هم شکل گرفته است. در یکی از حوضه های جدایشی-کششی منطقه، روستایی حاصلخیز به نام خنامان در جبهه جنوب باختری سامانه گسلی بافق- باغین شکل گرفته است.

چکیده گستره مورد مطالعه در دشت اشتهارد و در پیش بوم رشته کوه های البرز واقع شده است. اشتهارد و پیرامون آن در گستره گسل های لرزه زایی همچون گسل ایپک در جنوب و گسل شمال اشتهارد در شمال خود قرار می گیرد. در گذشته با استناد بر شواهد و پدیده های زمین ریختی و زمین لرزه های تاریخی منسوب به سگز آباد، در پهنه آبرفتی کوه جارو در دشت اشتهارد، پدیده های خطی که با پرتگاه های آشکاری همراه هستند همچون افراز جنوب اشتهارد، در شمار افراز های گسله دسته بندی می کرده اند. در این پژوهش بر اساس داده های حاصل از پارینه لرزه شناسی، ویژگی های ریخت­ زمین­ساختی، ژئوالکتریکی ارائه شده در این تحقیق، به نظر می­رسد که افراز جنوب اشتهارد نه نشانه یک گسل، بلکه حاصل یک چین خوردگی در سازند سرخ بالایی می باشد که نشان از ماهیت ریخت شناسی افراز جنوب اشتهارد است که پیش از این بعنوان گسله جنوب اشتهارد معرفی شده بود. این چین خوردگی یک خمیدگی ساده لایه ها است که به واسطه کوتاه شدگی حاکم بر این قسمت از رشته کوه های البرز، طی سنوزوئیک پسین حاصل شده است.

چکیده هدف از این پژوهش بررسی تأثیر تکتونیک فعال بر اشکال ژئومورفیک و ارتباط آن با ناهنجاری سلسله‌مراتبی سیستم‏های زهکشی در تاقدیس قلاجه بود. تاقدیس قلاجه با روند شمال غرب‌ـ جنوب شرق یکی از ساختار‏های فعال تکتونیکی در کمربند چین‏خورده‌ـ رانده زاگرس است. در این مطالعه ابتدا منطقه مورد مطالعه به 7 حوضه تقسیم و سپس شاخص‏های ژئومورفیک مرتبط با سیستم زهکشی برای حوضه‏ها محاسبه شد. پس از آن، ضریب همبستگی پیرسون (r) در سطوح معنادار آماری (05/ و 01/ ) برای هر یک از اندیس‏های ژئومورفیک محاسبه شد. نتایج به‌دست‏آمده از تجزیه‌وتحلیل کمّی این شاخص‏ها همبستگی مثبت و قوی بین شاخص‏های BS-Bl/Bmw را نشان داد. همچنین همبستگی مثبت و خوبی بین شاخص‏های R-Rb و همبستگی منفی قوی میان شاخص‏های R-Df و همبستگی منفی خوب میان شاخص‏های Hs-Δa دیده شد. حوضه ‏های طویل به نسبت حوضه‏های تقریباً دایره‏ای و فرسایشی میزان Δa بالاتری داشتند. از طرفی این حوضه‏ها مقادیر عددی Bl/Bmw بالاتری نسبت به حوضه ‏های دایره‏ای و فرسایشی داشتند. این موضوع ارتباط مستقیم و همبستگی قوی میان شاخص‏های Bs و Bl/Bmw را نشان می‌دهد. گسترش سازند‏های تبخیری و نامقاوم گچساران و نهشته‏های کواترنری سبب فرسایش و حفر عمیق و تغییر در تعداد آبراهه‏های مرتبه اول در قسمت شمالی یال جنوب باختری شده ‏است که در نهایت همبستگی منفی میان شاخص‏های R-Df به وجود آورده است. نتایج به‌دست‏آمده از تجزیه‌وتحلیل کمّی شاخص‏های ژئومورفیک در تاقدیس قلاجه نشان‏دهنده فعالیت زمین‏ساختی بالاتر یال جنوب باختری این تاقدیس در مقایسه با یال شمال خاوری آن بود.

چکیده زلزله یکی از خطرات طبیعی است که طی سال‌ها باعث تلفات و خسارات مالی زیادی در سراسر جهان شده است. به همین دلیل است که تجزیه‌وتحلیل خطر زلزله باید با جدّیّت بیشتری مطالعه شود. ایران در یکی از مناطق لرزه‌خیز جهان، کمربند هیمالیا‌ـ آلپ، قرار دارد که هر ساله زلزله‌های زیادی در آن رخ می‌دهد. تابع شدت آریاس، به منزله یکی از پارامترهای مهم زمین‌لرزه، به تجزیه‌وتحلیل خطر لرزه‌ای کمک می‌کند و می‌تواند برای برآورد عملکرد سازه، پایداری دامنه‏ها، و روانگرایی در طول زلزله مورد استفاده قرار گیرد. در این مطالعه، ضمن تحلیل زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی گستره خوی در شمال غرب ایران، پهنه‌بندی شدت زمین‌لرزه بر اساس روش آریاس صورت گرفت. مقادیر عددی شدت آریاس برای دوره بازگشت‌های 475 و 975 و 2475 ساله به صورت نقشه‌های هم‌پتانسیل تهیه شد. در تحلیل‌ها، اثر تغییرات رسوبات کواترنری نیز لحاظ شد. به طور کاملاً مشهود، شدت زمین‌لرزه، جدای از فاصله از گسل، از تغییرات سرعت موج برشی تأثیر می‌پذیرد؛ به نحوی که با فاصله از چشمه لرزه‌زا، در مناطقی با ضخامت بالای رسوبات کواترنری، حتی افزایش نیز می‏یابد. این موضوع بازگوکننده اثر شرایط زمین‌شناسی در برآورد پارامتر‌های وابسته به زمین‌لرزه است.