دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده چین‌خوردگی آلپی بهمراه فعالیت‌های کارستیک در استان اصفهان موجب تشکیل غارهای عدیده‌ای شده است. در پژوهش حاضر به‌منظور شناخت ژئومورفوسایت‌های مورد مطالعه، با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی، به بررسی ویژگی‌های زمین‌شناختی و ژئومورفولوژیکی، نواحی کارستیک شناسایی و رتبه‌بندی گردید. در ابتدا با انتخاب مولفه‌های پنجگانه، ارزش گردشگری غارهای؛ خاصه‌تراش، پریان، شاه‌قنداب، ‌یکه‌چاه، کلهرود و سنگریز، با تکمیل پرسشنامه توسط کارشناسان به روش پرالانگ اصلاح شده تعیین و ارزیابی شد. در این روش برای هر یک از ارزش‌های تعیین شده، ژئومورفوسایت های مذکور، رتبه بندی شد. در این رتبه بندی؛ ارزش های هر یک از غارهای مورد مطالعه؛ حداقل 0.4 و حداکثر 1 و بطور متوسط؛ 0.70 محاسبه و بدست آمد. نتایح نشان داد؛ هر غار بطور متوسط 0.73 ارزش نهایی (توریستی) را کسب کرده که از 0.60 برای غار سنگریز تا 0.98 برای غار کلهرود محاسبه گردید. مقایسه‌ مقادیر ارزش های ژئوتوریستی این غارهای کارستیک؛ منجر به اولویت‌بندی توسعه گردشگری آنها شد. در این درجه بندی برای ژئومورفوسایت‌های مذکور، به ترتیب اهمیت: غار کلهرود، یکه‌چاه، خاصه‌تراش، پریان، شاه‌قنداب و سنگریز تعیین شد. لذا با توجه به پتانسیل بالا در این غارها، اجرای طرح های توسعه ژئوتوریستی بهمراه مدیریت، نظارت مداوم، تخصیص سرمایه‌گذاری و فرصت بازار پراهمیت می باشد.

چکیده این پژوهش به بررسی تغییرات سطح اساس و تحولات ژئومورفولوژیکی حوضه آبریز سفیدرود و زیرحوضه‌های آن می‌پردازد. تحلیل مکانیسم‌های تبدیل حوضه‌های آندروئیک به آگزورئیک نشان می‌دهد که عواملی مانند فرسایش قهقرایی، سرریز بیش از حد و فعالیت‌های تکتونیکی نقش بنیادینی در شکل‌گیری لندفرم‌ها و الگوهای رسوب‌گذاری دارند. تغییرات سطح اساس دریای خزر به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی، باعث فرسایش شدید و انحراف رودخانه‌ها شده است. این پدیده در کنار فعالیت‌های تکتونیکی محلی و تغییرات اقلیمی، منجر به شکل‌گیری لندفرم‌های متنوعی مانند پادگانه‌های آبرفتی، آبشارها، دودکش‌های جن، و تنگ‌های عمیق شده است. در حوضه طارم، تغییرات سطح اساس دریای خزر و فعالیت‌های تکتونیکی محلی، شبکه زهکشی و فرسایش قهقرایی را تحت تأثیر قرار داده‌اند. در حوضه زنجانرود، فعالیت‌های گسلی مانند گسل شمال زنجان و سلطانیه  همراه با تغییرات سطح اساس منجر به تشکیل مخروط‌های افکنه و پادگانه‌های آبرفتی شده است. در حوضه ماهنشان، وجود دریاچه‌های کواترنری و لندفرم‌های ناشی از فرسایش تفریقی، نشان‌دهنده تعامل پیچیده بین عوامل تکتونیکی و اقلیمی است. در حوضه بیجار نیز تغییر مسیر رودخانه‌ها و اسارت شبکه آبراهه‌ای، شواهدی از کاهش سطح اساس و فعالیت‌های تکتونیکی را نشان می‌دهد.

چکیده این مطالعه، بر روی تنوع بیولوژیکی نانوپلانکتون‌های آهکی از آبهای پنج ناحیه خلیج فارس، از غرب و جنوب جزیره هرمز، جنوب جزیره مرجانی کیش، لاوان و سواحل بوشهر دربازه­های زمانی متفاوت، طی چند سال انجام شده­است. در این تحقیق، 29 گونه از 18 جنس از نانوپلانکتون­های آهکی شناسایی شدند که نشان‌دهنده غنا و تنوع بیولوژیکی در این مناطق است. جنس و گونه‌هایی با فراوانی بالا مانند Gephyrocapsa oceanica Helicosphaera carteri, Coccolithus plagicus, Emiliania huxleyi, ، Braarudosphaera bigelowii و  Holococcolithesدر این آبها یافت شدند. مجموعه ای از نانوپلانکون­هایی که در زمان پالئوژن و کرتاسه ظهور پیدا کرده و هم اکنون نیز در دریاها حضور دارند، در آبهای این مناطق یافت شدند. همچنین یکسری آزمایشاتPCR  برای تعیین مقدار باکتریهای حاوی بایولومینسانس نیز در آن انجام شد و کم بودن مقدار باکتریهایPhotorhabdus, Shewanella, Vibrio  و  Aliivibrioکه ساکن آبهای دریایی هستند و تولید کننده آنزیم luciferase می باشند، در این آبها مشخص شد. این مطالعه نشان داد که آبهای مذکور غنی از مواد غذایی و دارای تنوع بالایی ازنانوپلانکتون­ها هستند.

چکیده حوضه آبریز رودخانه افین با مساحت 1181 کیلومتر مربع در جنوب شرقی شهرستان قائن (خراسان جنوبی) واقع شده است. به منظور مطالعه روند ریزشوندگی رسوبات رودخانه افین تعداد 55 نمونه رسوب از کانال اصلی بررسی شده است. نتایج آنالیز نشان می‌دهد که ریزشوندگی ذرات به سمت پایین دست جریان از روند یکنواختی برخوردار نبوده و شامل 6 پیوستگی و 5 ناپیوستگی رسوبی است. ورود رسوبات دانه درشت از رودخانه‌های فرعی، تغییرات سنگ‌شناسی، فعالیت‌های تکتونیکی و ظهور سنگ بستر از مهم ترین عوامل ایجاد این ناپیوستگی‌های رسوبی است. شناسایی رخساره‌های رسوبی موجود در دیواره کانال رودخانه مورد مطالعه بر اساس اختصاصات بافتی و ساختمان‌های رسوبی صورت گرفته که بر اساس آن رخساره‌های آواری (گراولی، ماسه‌ای و گلی) و غیر‌آواری (کربنات‌های خاکزا) از هم تفکیک شده‌اند. با توجه به رخساره‌های رسوبی و عناصر ساختاری شناسایی شده در دیواره کانال رودخانه افین (CH، GB، SG، SB و FF) دو نوع کانال رودخانه‌ای برای بخش‌های بالادست تا پایین دست جریان پیشنهاد و مدل رسوبی مربوط به هر یک ارائه شده است.

چکیده جزیره قشم با مساحت1486کیلومترمربع است که در انتهای جنوب­شرقی کمربند زاگرس، در حاشیه غربی تنگه هرمز واقع است. به نظر می رسد با توجه به موقع زمین­ساختی آن،  بتوان به کمک شاخص­های تکتونیک حوضه، تأثیرات نوزمینساختی و دینامیک گسل‌ها بر مورفوتکتونیک، جزیره را ارزیابی کرد. بر این اساس این پژوهش با بهره­مندی از تصاویر ماهواره­ای، نقشه­های زمین ­شناسی، عکس­های هوایی، و مدل رقومی ارتفاعی(30 متر) در قالب نرم­افزارهای مختلف، اقدام به استخراج و محاسبه 5 شاخص؛ قرینگی یا عدم تقارن آبراهه (AF)، شاخص شکل حوضه(BS)، شاخص تقارن توپوگرافی عرضی(T)، و شاخص پیچناکی رودخانه (S) و ارزیابی مجموع آنها در قالب مدل (IAT)، شاخص ارزیابی سطح فعالیت تکتونیکی در حوضه کرده است. نتایج حاصل بیانگر دینامیک و پویایی نسبی زمینساختی متفاوت جزیره است. همچنین براساس شاخص IAT از 44 زیرحوضه تعداد26 مورد در کلاس تکتونیکی خیلی زیاد و زیاد واقع شده و در غرب جزیره به دلیل منطبق بودن با تعداد گسل­های بیشتر تکتونیک فعال بیشتر مشاهده می­گردد.

چکیده مطالعه و اندازه گیری مناظر و اشکال ایجاد شده توسط تکتونیک فعال از موارد مهم علم ژئومورفولوژی به حساب می آید. گسل جبال بارز در شمال دشت جیرفت در جنوب استان کرمان قرار داشته و از دیدگاه تکتونیکی فعال است. به دلیل عملکرد گسل جبال بارز در منطقه، مورفولوژی مشخصی در دامنه های شمالی دشت جیرفت ایجاد شده است که می تواند در شناسایی بخش های مختلف این گسل مورد استفاده قرار گیرد. شاخص های ژئومورفولوژیک ابزار مفیدی در ارزیابی فعالیت های نوزمین ساختی مناطق به شمار می روند. امتیاز مهم این شاخص ها سرعت بالا در تحلیل و تعیین سطح فعالیت نوزمین ساختی است. هدف اصلی این پژوهش بررسی میزان فعالیت تکتونیک فعال گسل جبال بارز  با استفاده از شاخص های مورفوتکتونیکی( SL، S، Smf Facet%، VF) است. نتایج به دست آمده از شاخص های مورفوتکتونیکی گویای تداوم حرکت های نئو تکتونیکی و بالاآمدگی در منطقه مورد مطالعه  می باشد که با شواهد ژئومورفولوژیکی موجود در منطقه مورد پژوهش همچون وجود پرتگاه های گسلی خطی و مستقیم، اشکال مثلثی شکل، دره های ژرف و V شکل، مطابقت می کنند.

چکیده دریاچه آبزالو در جنوب شهر قلعه‏خواجه، مرکز شهرستان اندیکا، در شمال‌شرق استان خوزستان، در دامنه ارتفاعات زاگرس چین‏خورده، زیر واحد ایذه، در تقسیم‏بندی ژئومورفولوژیکی واقع شده است. برای تعیین محیط‌­های رسوبی طول هولوسن پسین دریاچه آبزالو، تعداد 8 مغزه رسوبی از بخش داخلی دریاچه برداشت شد. عمق متوسط مغزه­های رسوبی 5 و بیشینه عمق 5/7 متر است. رخساره­‌های رسوبی براساس بافت رسوب، نوع کانی­های تبخیری، وجود مواد آلی، تغییرات رنگ و سایر مولفه­های ماکروسکوپی، شناسایی و تفکیک شدند و نمونه‌برداری براساس تغییر در نوع رسوبات و رخساره‌های رسوبی انجام گرفت. تعداد 36 نمونه رسوبی از 2 مغزه جهت آنالیز عنصری با دستگاهICP-OES  و دستگاه XRF (X-Ray fluorescence) انتخاب شد و نیز تعداد 3 نمونه مورد آنالیز سن‌سنجی به روش ایزوتوپی C14-AMS قرار گرفت. تعیین پارامترهای آماری، نمودارهای هیستوگرام فراوانی عناصر و آنالیز خوشه‌ای به منظور تعیین ارتباط عناصر با یکدیگر در محیط نرم افزار SPSS انجام پذیرفت. در این پژوهش با توجه به بررسی‌های انجام گرفته از نسبت‌های عنصری V/Cr، Mn/Al، K/Al، Rb/Al، Si/Fe، Ti/K جهت بازسازی وضعیت اقلیمی و محیطی، میزان مواد آواری ریزدانه (معلق و رسوبات رسی) ورودی به حوضه، شدت هوازدگی و فرسایش در حوضه آبریز و نوسانات سطح آب دریاچه استفاده شد. براساس آنالیز سن‌سنجی، بازسازی اقلیم و جغرافیای گذشته دریاچه آبزالو حداقل در 5 هزار سال گذشته انجام گرفت. با توجه به بررسی‌های انجام گرفته حداقل دو دوره پرآبی و دو دوره خشک در طول هولوسن پسین (5000 سال گذشته) شناسایی شد. دوره‌های مرطوب از 1800 تا 500 سال پیش در یک دوره 1300 ساله و از 4400 تا 2500 سال پیش در یک دوره 1900 ساله طول کشیده است. دوره‌های خشک، با مدت زمان کوتاه‌تر از دوره‏های مرطوب، از 2500 تا 1800 سال پیش در یک دوره 700 ساله و از 4400 تا 4700 سال پیش در یک دوره 300 ساله امتداد داشته است. دوره های خشک در منطقه با ورود رسوبات گرد و غبار همراه بوده است. مشخصه دوره های مرطوب نیز افزایش در میزان فرسایش و هوازدگی در حوضه آبریز می باشد.

چکیده منطقه کومه بران با قرارگیری در ارتفاعات واحد شمال غربی بستری برای ثبت تمامی این تغییرات در پیشینه‌ی اقلیمی خود بوده است. تغییرات برودتی و رطوبتی در اواخر کواترنر تأثیر قابل‌توجهی بر آثار یخچالی داشته، لذا بررسی آن‌ها هدف اصلی پژوهش حاضر است. جهت مطالعه منطقه از مشاهدات میدانی، روش رایت، بازسازی اقلیمی و همچنین آنالیز دانه‌بندی و XRD نمونه‌ها استفاده شده است. آنالیز دانه‌بندی آثار به‌جامانده از عملکرد یخچال را تأیید می‌کند، که بیانگر تخریب فیزیکی سنگ‌های الترامافیک و سرپانتین در منطقه می باشد. نتایج نشان داد که خط برف دائمی در کواترنر حدود 4/2574 متری بوده است. بارش دریافتی حوضه حدود 230 میلی‌متر بیشتر از زمان حال بوده، همچنین میانگین دمای سالانه در کواترنر پایانی حدود 4/11 درجه سانتی‌گراد کمتر از زمان حال بوده است. بنابراین شرایط دمایی و بارش برای شکل‌گیری یخچال‌ها مناسب بوده است. آنچه بیش از همه در به وجود آمدن آثار یخچالی تأثیرگذار بوده؛ کاهش دمای منطقه نسبت به زمان حاضر و از طرفی پایین بودن تبخیر بوده است که امکان انباشت برف در منطقه‌ی بالاتر از خط تعادل و تبدیل آن به یخچال را فراهم کرده است.

چکیده      زمین­لغزش قدیمی، می­تواند در تشکیل یا وقوع زمین­لغزش اثرگذار باشد. هدف این تحقیق، بررسی زمین لغزش های قدیمی قبل از رخداد زمین­لغزش ناشی از زلزلۀ 3/7 ریشتر در سال 1396 در منطقه شمال غرب سرپل­ذهاب (مله کبود) می­باشد. در این تحقیق از شواهد ژئومورفولوژیکی و زمین­شناسی مانند  شکل هندسی و توپوگرافی زمین، حرکت لایه‌های مارن بر رسوبات آبرفتی کواترنر، رسوب‌شناسی و تحلیل لایه‌های زمین‌شناسی و آثار انحلالی سنگ­ها استفاده شده است. شواهد نشان می­دهد که منطقه مورد مطالعه قبل از وقوع لغزش ، توپوگرافی مشابه با محدوده‌های لغزش یافته دارد. در بخش­های بالای این ناهمواری شیب کمتر با پوششی از رسوبات ریزدانه رسی و در بخش­های پایینی شیب بیشتر و از ذرات و سنگ­های درشت‌دانه تشکیل شده است. جابجایی لایه­های زیرین مارن بر روی لایه­های سطحی آبرفتی و کج شدگی آثار انحلالی سنگ­ها از دیگر شواهد وقوع زمین زمین­لغزش­های قدیمی است. لاپیه­ها که باید عمود بر سطح و در جهت بیشترین شیب باشند در جهاتی متفاوت قرارگرفته‌اند که همگی نشان دهنده وقوع زمین‌لغزش‌های قدیمی در محدوده مورد بررسی است.

چکیده    گنبد نمکی کوهرنگ  در  شمال غرب استان  چهارمحال و بختیاری و در زیر پهنه ساختاری زاگرس مرتفع قرار دارد. این گنبد نمکی در کوهپایه ارتفاعات زردکوه(زرده) و تحت تاثیرفعالیت گسل های کوهرنگ ، دهنو، زردکوه و گسل های عرضی (فرعی) بین گسل های کوهرنگ و زردکوه قرار دارد. توالی های رسوبی ستبر زاگرس سنگ هایی با سن اینفراکامبرین تا عهد حاضر را در بر می گیرد. هدف از این پژوهش ارزیابی فعالیت نوزمین ساختی منطقه با استفاده از شاخص های ژئومورفیک شامل انتگرال هیپستومتری(Hi)، شاخص عدم تقارن حوضه زهکشی(Af) ، شاخص گرادیان رودخانه(SL)، شاخص سینوسیته جبهه کوهستان(Smf)، شاخص نسبت پهنای دره به عمق دره) (Vfو شاخص زمین ساخت نسبی  (Iat)می باشد. براساس نتایج بدست آمده بیشترین فعالیت نو زمین ساختی مربوط به قله های زردکوه، کلونچین و دره خدنگ بوده و در قسمت های گنبد نمکی کوهرنگ و شهر کوهرنگ و زمین های کشاورزی اطراف گنبد نمکی ، فعالیت کم تا متوسط می باشند. با توجه به مقاومت پایین واحدهای گنبد نمکی، اغلب شاخص های ژئومورفیک برای حوضه های مجاور آن مقدار پایین را نشان می دهند ولی  شاخص عدم تقارن حوضه بخاطر برخاستگی گنبد نمکی فعالیت آن را بهتر از شاخص های دیگر نشان می دهد.

چکیده نهشته های پلاسری کواترنر از اهمیت روزافزونی برخوردار هستند. سنجش از دور به عنوان ابزاری بسیار قدرتمند در بارزسازی نواحی دگرسان شده مرتبط با توده‌های نفوذی کانسارساز موثر بوده و  به طور قابل توجهی هزینه و زمان اکتشافات را کاهش داده است. در این پژوهش،  به منظور شناسایی مناطق آبرفتی آهن‌دار در محدوده ورقه  یکصدهزارم همدان از تکنیک‌های پردازش تصاویر ماهواره‌ای نظیر نسبت باندی (B.R)، ترکیب رنگی کاذب (FCC) و روش نقشه برداری زاویه طیفی (SAM) بر روی داده‌های مرئی و مادون قرمز نزدیک به علاوه مادون قرمز طول موج کوتاه (VNIR+SWIR) سنجنده ASTER استفاده شده است. داده‌های مهم اکتشافی نظیر نقشه زمین شناسی، گسل‌ها و خطواره‌ها، مغناطیس‌سنجی و نسبت باندی اعمال شده بر داده‌های سنجنده ASTER، پراکندگی آهن دو بار مثبت (Fe2+) و آهن سه بار مثبت (Fe3+) ایجاد و به روش شاخص همپوشانی وزن‌دار (WOI) باهم تلفیق شدند. سپس کانی‌های مهم آهن‌دار مثل مگنتیت، هماتیت، لیمونیت و گوتیت بوسیله نقشه برداری زاویه طیفی (SAM) بارزسازی شدند، همچنین سنگ آهن منطقه به روش ترکیب رنگی کاذب (FCC) نیز بارزسازی شد و نتیجه روش‌های SAM و FCC  با تلفیق شاخص همپوشانی وزن‌دار (WOI) مورد مقایسه قرار گرفت. با توجه به بازدید صحرایی منطقه و این که نتیجه پردازش هر سه روش،  همدیگر را به خوبی تایید کردند، می‌توان در نبود داده‌های اکتشافی تکمیلی نظیر ژئوشیمی و ژئوفیزیک، به نتایج روش‌های SAM و FCC به تنهایی و یا در کنار هم استناد کرد.
 

چکیده سیستم های ساحلی یکی از سیستمهای پیچیدۀ محیطی هستند که تحت تأثیر فرایندهای هیدرودینامیکی خشکی و دریا
دچار تغییرات سریع میشوند. در این پژوهش برای تعیین سلولهای ساحلی به منظور مدیریت بهینۀ محدودۀ ساحلی
بین بندر انزلی تا چالوس نگاهی سیستمی به این موضوع شد. نقشه های توپوگرافی و ژئومورفولوژی، دادههای
هیدرولوژی رودخانه ها، داده های هیدرودینامیک دریا، و تصاویر ماهوارهای مهمترین داده های پژوهش بودند.
تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از ارزیابی حجم دبی جریان و رسوب، شناسایی عمق فعال رسوبی، تحلیل دینامیک موج
و جریان با نرمافزارهای Arc GIS 10.5 و Excel 2016 انجام شد. طی این مراحل طول نوار ساحلی به 4 سلول رسوبی
تفکیک شد. هر یک از این سلولها، با توجه به جریان رسوب و شرایط محیطی و سایر عوامل تأثیرگذار، متمایزند. نتایج
نشان داد رودخانهها از پدیدههای مهمی هستند که در تفاوت ژنتیکی سلولهای رسوبی، در کنار سایر عوامل
ژئومورفولوژیکی، نقشی مهم در تعیین سلولهای ساحلی داشتهاند. هر یک از سلولها، با توجه به ماهیت و فرایندهای
همگن، یک واحد مدیریت ساحلی شناسایی شدند. بدیهی است سلولهای تعیین شده میتوانند در مدیریت بهینۀ ساحل،
مدیریت یکپارچۀ ساحل، و همچنین کنترل آثار مخرب ناشی از فرایندهای ساحلی مؤثر باشند.

چکیده دشت تبریز، که بخش مهمی از آذربایجان شرقی است، در طول تاریخ تغییرات اقلیمی مهمی را پشت سر گذاشته و پس‌روی و پیش‌روی توده‌های آبی مهم، مانند دریاچه ارومیه، بر سطح آن رخ داده است. شواهدی از این تغییرات اقلیمی و پس‌روی و پیش‌روی توده‌های آبی در سطوح دشت بر جای مانده است که می‌توان بخشی از این شواهد را در رسوبات دشت تبریز پیگیری کرد. در این مقاله، برای پاسخ به سؤالات طرح‌شده در زمینه نوع و نحوه تغییرات گذشته، سعی شده است در محدوده‌های مشخص، که داده‌هایی از ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی سازندها قابل دسترس بوده‌اند و بر اساس این داده‌ها لایه‌ها قابل تفسیرند و از نظر ژئوکرونولوژی اهمیت زیادی دارند، چینه‌ها و لایه‌ها بررسی شوند. همچنین در مواردی برخی ویژگی‌های لایه‌ها مورد آزمایش خاک قرار گرفتند. در این تحقیق، از داده‌های سازمان قطار شهری بهره‌گیری شد و از متخصصان مربوطه اطلاعات لازم به دست آمد. همچنین سعی شد با حضور در محدوده‌هایی که حفاری‌ها و گودبرداری‌ها صورت گرفته همه لایه‌ها از نزدیک مورد بازدید میدانی قرار گیرند و در موارد لازم اندازه‌گیری‌ها در محل صورت گیرد. برای رسیدن به هدف، از نتایج آزمایش‌های SPT، روش‌های پالئوپدولوژی، و نتایج آزمایش دانه‌بندی و ph استفاده شد. نتایج بررسی‌ها نشان داد در بخش‌های مهمی از دشت تبریز عمق 5_/2 تا 10 متری عموماً از لایه‌های متشکل از رس سیلت‌دار سفت تا بسیار سفت همراه یک لایه شن رس‌دار و عمق 10 تا 5_/18 متری از لایه‌ها متشکل از ماسه سیلت/ رس‌دار بسیار متراکم تشکیل شده است. در بعضی از قسمت‌های دشت نیز ماسه‌های بادی دیده می‌شود که از حاکمیت شرایط خشک در محدوده دشت حکایت می‌کند. بررسی دانه‌بندی لایه‌ها نشان می‌دهد دشت تبریز دوره‌هایی را با شرایط اقلیمی مرطوب تا خشک پشت سر گذاشته است. گسترش دریاچه ارومیه تراس‌هایی را در این دشت بر جای گذاشته که خود از وقوع تغییرات اقلیمی مهم در محدوده دشت تبریز حکایت می‌کند.

چکیده رسوبات کواترنری مخروط ‏افکنه ‏ها اطلاعات مهمی از شرایط اقلیمی گذشته و تحولات محیطی حوضه آبریز بالادست خود ارائه می‏کنند. در این پژوهش نویسندگان به بررسی تکامل الگوی رسوبی بر سطح مخروط‏افکنه کال‌شور پرداختند تا با استفاده از تفسیر نتایج حاصل از آنالیزهای ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی این رسوبات محیط رسوب‌گذاری این رسوبات در دوره کواترنر را بررسی کنند. مخروط ‏افکنه کال‌شور یک مخروط کوچک و نسبتاً متقارن در شمال‌شرق ایران و در دامنه جنوبی رشته‌کوه بینالود است که بر پایه ویژگی‏های رنگ و بافت و اندازه ذرات و مطالعات میدانی سطح آن به 8 سطح مورفوـ رسوبی با نام‌های A1 تا A8 تقسیم شده است. بر پایه مطالعات رسوب‏شناسی، رسوبات مخروط‏افکنه کال‌شور دارای جورشدگی بد و بسیار بد، کج‌شدگی متقارن (تقریباً متقارن تا بسیار مثبت)، کشیدگی (متوسط و پهن)، و بافت گراول و گراول شنی هستند. در تفسیر ویژگی‏های ژئوفیزیکی، اندازه‏های میانه، نمونه‏های A2 و A5 و A6 و A7 دارای میانه پایین‌تر، جورشدگی ضعیف، و کشیدگی بیشتر نسبت به بقیه رسوبات‌اند. همچنین، بر حسب نتایج آنالیزهای شیمیایی حاصل از آزمایش XRF، میزان عناصر اکسیدهای کلسیم و آلومینیوم و سیلیس و همچنین نسبت عناصر منیزیم به کلسیم و منگنز به کلسیم به ترتیب در نمونه‏های A1 و A3 و A8 کاهش و در نمونه‏های A6 و A2 و A5 و A7 کاهش می‏یابد که به ترتیب نشان‏دهنده شرایط اقلیمی سرد و خشک و گرم و مرطوب است. به طور کلی، با توجه به نتایج آنالیزهای ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی سیلاب حمل‏ کننده در نمونه‏های A6 و A2 و A5 و A7 دارای سرعت بسیار زیاد (و نه لزوماً دبی بالاتر) است. همچنین این سیلاب‏ها در محیط‏هایی با اقلیم سرد و خشک و با حاکمیت تخریب فیزیکی رخ داده‏‏ اند و در نمونه‏ های A4 و A1 و A3 و A8 اقلیم گرم و مرطوب با سیلاب‏های مداوم، اما، با انرژی کمتری رخ داده‌اند. بنابراین 4 سطح رسوبی در نتیجه اقلیم سرد و خشک و 4 سطح رسوبی در نتیجه اقلیم گرم و مرطوب در سطح این مخروط قابل مشاهده است.

چکیده شناسایی آبرفت‌ها، رسوبات، و محیط رسوبی دیرینه ته‌نشست آن‌ها در حالتی که در مطالعه آن‌ها از روش‏های ترکیبی استفاده شده همواره اهمیت بالایی دارد. این‌گونه مطالعات ترکیبی معمولاً به روش مستقیم (نمونه‏برداری) و روش غیرمستقیم (روش‏های ژئوفیزیکی) انجام می‏شود. هدف اصلی این تحقیق شناسایی رسوبات و محیط ‏رسوبی دیرینه آبرفت‌های منطقه کوچصفهان با تلفیق داده‏های رسوب‏شناسی حاصل از چاهک‏ها و روش راداری نفوذی به زمین (GPR) بود. برای این ‏منظور، داده‌های رادار نفوذی به زمین به طول 11 کیلومتر در امتداد جاده کوچصفهان به سمت لشت‏نشا برداشت شد. سپس، با توجه به پروفیل‏های راداری 7 گمانه رسوبی با عمق متوسط 7/2 متری جهت تلفیق با داده‏های رسوب‏شناسی حفاری شد. بررسی‏های انجام‏شده به شناسایی 5 رخساره راداری ـ شامل خطوط راداری به ‌صورت گسسته و غیر‏موازی مقعر محدب، خطوط راداری به‌ صورت منحنی‌های پیوسته موازی، خطوط راداری با شیب‌های متفاوت به ‌صورت گسسته، خطوط راداری به‌ صورت ناپیوسته موازی با شیب‏ کم، خطوط راداری ناپیوسته موازی با شیب‏ کم و میرایی شدید ـ و 8 رخساره رسوبی ماسه بسیار ریز سیلتی، ماسه ‌‏ریز، گراول ماسه‌ای، ماسه ریز گراولی، مواد آلی، ماسه درشت سیلتی، ماسه درشت، ماسه‌ گلی با کمی گراول انجامید که نشان‌دهنده قسمت‏های مختلف محیط‏های رودخانه‏ای بود. در این منطقه میزان ذرات‏ دانه‌ریز رسوبی و مواد آلی از جنوب به سمت شمال منطقه افزایش می‏یابد.

چکیده یکی از جنبه‌های ژئومورفولوژیکی مورد توجه در مناطق خشک با مورفولوژی تپه‌های ماسه‌ای مرتبط است. در این زمینه، به منظور مطالعه مورفولوژی ارگ صادق‌آباد بافق، باد غالب و جهت باد غالب حامل ماسه (RDD) و شاخص همگنی وزش باد (UDI) بررسی شد. به این ترتیب، با استفاده از آمار بیست‌ساله هواشناسی ایستگاه بافق در نرم‌افزار Wrplot باد غالب سالیانه و فصلی تعیین و مقادیر RDD و UDI نیز با استفاده از نرم‌افزار SandRose Graph در مقیاس‌های زمانی سالیانه و فصلی و ماهیانه محاسبه شد. نتایج نشان داد بیشترین ثبات حاکم بر جهت باد مربوط به تابستان و به صورت بادهای یک‌جهتی شمال‌ غربی است که بهترین شرایط را برای ایجاد تپه‌های ماسه‌ای هلالی و برخانی دارد. شاخص‌های بادی زمستانی و بهاری نیز از وجود بادهای دوجهته و در نتیجه توسعه سیف‌ها حکایت دارد. فصل پاییز و به‌خصوص آبان‌ماه نیز با حداقل مقادیر مربوط به UDI بهترین زمان جهت توسعه هرم‌های ماسه‌ای است. از طرفی مقدار پایین شاخص UDI سالیانه نیز سبب شده تپه‌های ماسه‌ای هرمی در ارگ صادق‌آباد بافق در سراسر سال پایدار باقی بمانند.

چکیده پژوهش‌های مختلف نشان داده‏ اند در پلئیستوسن آب‏و‏هوای کره زمین دستخوش تغییرات متوالی شده؛ به گونه‏ای که گاه با کاهش دما و احتمالاً افزایش بارش‌ها یخچال‌ها پیش‌ر‌َوی و با افزایش دما یا کاهش بارش‌ها یخچال‌ها پس‌ر‌َوی کرده‏اند. در این پژوهش، با استفاده از آمار دما در ایستگاه‌های کنونی و نقشه رقومی ارتفاعی، نقشه‏ هم‏دمای حال حاضر تهیه شد. در ادامه، بر پایه آثار ژئومورفیک یخچال‌ها، مانند آثار سیرک‌ها و دره‌های یخچالی و مورن‌های برجای‌مانده، با دو روش رایت و پورتر، برف‏مرزهای دائمی پلئیستوسن بازسازی و بر مبنای آن و همچنین همبستگی بین دما و ارتفاع نقشه هم‌دمای زمان گذشته ترسیم شد. یافته‌ها حاکی از کاهش درجه حرارت در گذشته در منطقه به مقدار 2_/13 درجه سانتی‌گراد است. میانگین سالیانه حداقل دما در ارتفاعات 4_/4- درجه برآورد شد. با کاهش دما عمده بارش‏ها به شکل برف بوده و زبانه‏های یخی بزرگی شکل گرفته که تا ارتفاع حدود 1750 متر، یعنی خط هم‌دمای 2_/3 درجه سانتی‏گراد، پایین می‏آمده است. تفاوت‌های دمایی همچنین افزایش گرادیان دمایی، بیش از 8_/0 درجه سانتی‏گراد، در آن دوره را نشان می‏دهد. حجم و ارتفاع بالای شیرکوه و جهت دامنه‏ها در محل استقرار و پایین آمدن خطوط برف‏مرز و تعادل آب و یخ اثر داشته است.

چکیده شواهد یخچالی از بارزترین میراث تغییرات اقلیمی دوران کواترنری به شمار می‌رود. در این پژوهش، با استفاده از نقشه‌های توپوگرافی 1:50000، تعداد 2055 سیرک یخچالی در منطقه موردبررسی شناسایی شد. برای برآورد ارتفاع برف مرز دائمی کواترنری از روش‌های رایت، ارتفاع کف سیرک پورتر، نسبت پنجه به دیواره و نسبت‌های ارتفاعی در جهات مختلف جغرافیایی استفاده شد. با توجه به تأثیر جهت شیب بر شکل‌گیری لندفرم‌های سیرکی مناطق معتدله، نمی‌توان بدون در نظر گرفتن جهت سطوح ارضی به ارتفاع برف مرز برآورد شده اعتماد کرد و یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتفاع برف مرز به کمک روش ارتفاع کف سیرک پورتر و روش نسبت‌های ارتفاعی نسبت به سایر روش‌ها، در جهات مختلف مقبول‌تر برآورد شده است. بالاترین ارتفاع برف مرز برآورده شده در این واحد 2987 متر مربوط به حوضه آبریز سفیدرود- هراز و کمترین ارتفاع 2460 متر مربوط به حوضه آبریز قره‌سو- گرگانرود است. حوضه آبریز تالش- مرداب انزلی با امتداد شمالی- جنوبی کوه‌های تالش، یک استثنای مهم است و کمترین برف مرز را در بین حوضه‌های آبریز داشته است (2033 متر). متوسط ارتفاع برف مرز برآورد شده این واحد 2589 متر است.

چکیده کوهستانهای رندوله و بابوله در دو طرف یک دره یخچالی بخشی از رشته کوه ماکو – بانه در مرزهای ایران، ترکیه و عراق است. این منطقه از نظر ساختمانی در زون سنندج – سیرجان واقع شده است و از روند زاگرس تبعیّت می کند. این پژوهش با استفاده از نقشه‌های توپوگرافی، نقشه‌های زمین شناسی، تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های اقلیمی، داده ارتفاعی، مشاهدات میدانی و نمونه‌برداری رسوب انجام شده است. با استفاده از نقشه‌های‌ توپوگرافی در مناطق یخچالی موقعیت چندین سیرک بزرگ و کوچک شناسایی شد و برف مرز با استفاده از روش رایت محاسبه گردید. مسیر مشاهدات میدانی تعیین و بازدید‌های‌ مکرر از منطقه مورد مطالعه انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می دهد که خط برف مرز دایمی در آخرین دوره سرد در ارتفاع 2600 متری قرار داشته است و چندین سیرک بزرگ و کوچک یخچالی همراه با دره‌های‌ U شکل و مورن‌های‌ کناری برجای مانده در حواشی دره‌ها  حاکی از شکل زایی یخچالی در آخرین دوره سرد بوده است. با گرم شدن هوا بعد از عصر یخبندان و بالارفتن خط برف مرز، احتمالاً ذوب یخچال‌ها ، جریان‌های‌ سیلابی قوی را ایجاد کرد که سبب حرکت مواد یخچالی و ته نشین شدن آنها در نواحی کم ارتفاع تر شد، که در حال حاضر بستر شهر اشنویه و چندین روستای منطقه را تشکیل می دهد.

چکیده لغزش سیمره به عنوان بزرگ ترین لغزش دنیا در زاگرس چیم خورده منجر به تشکیل دریاچه های سدی پی در پی در طی چند دوره در اواخر کواترنر شده است. پراکندگی کح.طه های باستانی برروی رسوبات ته نشست شده در این دریاچه ها شواهد پالئوژئومورفولوژی و زمین باستان‌شناسی منطقه ارتباط معنی‌داری بین تحولات تمدنی و رخدادهای پالئوژئومورفولوژی آن نشان می­دهد. هدف این پژوهش، تعیین و تحلیل ارتباط بین توسعه و افول تمدنی با تحولات پالئوژئومورفولوژی منطقه است. روش تجزیه‌وتحلیل تجربی و بر اساس داده­های میدانی و آزمایشگاهی است. مطالعات میدانی بر روی رسوبات دریاچه­ای، حفر ترانشه و مکان­گزینی سکونتگاه­های انسانی انجام شد. به منظور تعیین دوره­های دریاچه­ایی و اثرات قطعی تمدنی آن دو ترانشه در محدوده محوطه­های باستانی حفر شد و سپس لایه نگاری و نمونه­برداری انجام شد. چندین نمونه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و در این میان چهار نمونه به روش OSL سن­یابی شد. نتایج حاصل از مطالعات میدانی، آزمایشگاهی و سن­یابی رسوبات دریاچه­ای نشان ­می­دهد که بعد از رخداد زمین لغزش سیمره دریاچه­های متعددی در منطقه شکل­گرفته؛ به گونه ایی که می­توان اواخر کواترنری به ویژه دوره هولوسن را به دوره­های دریاچه­ای و بین دریاچه‌ای تقسیم نمود. سه دوره دریاچه­ای (به ترتیب 6460 و 3110 و 570 سال قبل) هم زمان با دوره­های تاریخی سکونت انسان و توسعه تمدن در منطقه رخ داده است. توسعه تمدن و افزایش سکونتگاه­های انسانی هم زمان با دوره­های بین دریاچه­ایی، و افول تمدنی، نابودی سکونتگاه­های انسانی و انتقال فرهنگی مصادف با دوره­های دریاچه­ای بوده است. تغییر و نوسان روند سکونت­گزینی در منطقه تحت تأثیر این عامل بوده و متقابلاً این تغییرات وقوع دوره­های دریاچه­ای را اثبات می­کند. به طور کلی تشکیل محیط­های دریاچه­ای پی­درپی به عنوان یک عامل ژئومورفیک مهم‌ترین نقش را در توسعه و افول تمدنی در منطقه سیمره در هولوسن ایفا نموده است.

چکیده آنتروپوژئومورفولوژی، شاخه تقریباً جدیدی از علم ژئومورفولوژی است که به بررسی نقش انسان در تغییر چهره­ لندفرم­ها و اصلاح عملکرد فرایندهای ژئومورفولوژیکی مانند هوازدگی، فرسایش، حمل و نهشته­گذاری می­پردازد. افزایش میزان فرسایش خاک در نتیجه تغییر کاربری اراضی، نمونه­ایی از تاثیرات غیر مستقیم انسان بر فرایندها و لندفرم­ها است. با­توجه به اینکه نرخ رشد جمعیت، شاخص مناسبی برای ارزیابی کیفی و کمی فرایندهای متاثر از عملکرد انسان، نخواهد بود، معادله­ پتانسیل آنتروپوژئومورفولوژیکی معرفی شده که دو عنصر اساسی آن درجه­ توسعه­یافتگی(میزان دخالت در محیط) و میزان_­ درک و آگاهی مردم) فرسایش ناشی از­ عملکرد انسان) است. بر این اساس، هرچه درجه توسعه یافتگی و میزان آگاهی­های زیست­محیطی مردم کمتر باشد، پتانسیل فرسایش ناشی از عملکرد انسان، افزایش خواهد یافت. برای ارزیابی پتانسیل آنتروپوژئومورفولوژیکی با استفاده از روش نیر، 31 کشور از قاره­های متفاوت انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت و شاخصI  آن­ها بین 0-1، محاسبه شد. بر­اساس نتایج به دست آمده، کشورها در سه گروه با پتانسیل آنتروپوژئومورفولوژیکی کم(I<0.30)، متوسط (0.30 ≤ I ≤ 0.49) و زیاد(I ≥ 0.50) تقسیم­بندی شدند. کشورهای مجارستان، ایران و شیلی به ­ترتیب در گروه پتانسیل آنتروپوژئومورفولوژیکی کم، متوسط و زیاد، قرار می­گیرند. بر همین اساس، اقدامات مقتضی مدیریتی و مهندسی باید انجام شود.

چکیده   دینامیک یخچالی و مجاور یخچالی نقش مهمی را در تحولات ژئومورفولوژی ایفا می کند. هدف این تحقیق بازسازی برف مرز کواترنر، بررسی آزمایشگاهی محیط رسوبی و  شواهد قلمروهای مورفودینامیک یخچالی و مجاوریخچالی کوه های چهل چشمه و سارال در استان کردستان است.  در این رابطه  ابتدا سیرک های یخچالی با استفاده از تحلیل نقشه ها و بازدید میدانی شناسایی شدند. سپس با روش خط تعادل آب و برف پورتر، ارتفاع 2483 متر به عنوان برف مرز دائمی کواترنری مشخص گردید که در مقایسه با کوه های زاگرس و البرز در ارتفاع پایین تری قرار گرفته است. جهت شناسایی محیط رسوبی نتایج  عملیات آزمایشگاهی به صورت دانه سنجی غربالی و لیزری بر روی نمونه ها نشان داد که منطقه مطالعاتی متاثر از فرایندهای ناشی از انجماد و ذوب برف با حفظ بقایای گیاهی و توزیع ناهمگن و جورشدگی ضعیف ذرات می باشد. در بررسی لندفرم ها شواهدی از جمله سیرک ها، دره های یخچالی، یخرفت ها، سنگ های سرگردان، ترک های سنگی، روانه های سولیفلوکسیونی، نهشته های بهمن و پلکان های سنگی شناسایی شدند. در بررسی توزیع این شواهد به این نتیجه رسیدیم که مرز تحتانی پریگلاسیر تا ارتفاع 2750 متر قرار دارد.

چکیده شواهد ژئومورفولوژی یخچالی یکی از مشخص‌ترین میراث تحولات اقلیمی دوره کواترنر در ایران است. این شواهد در ایران مرکزی باوجود شرایط گرم و خشک کنونی، تغییر در سیستم‌های مورفوکلیماتیک و به‌تبع آن مورفوژنتیک و مورفودینامیک را به شکل مشخص‌تر و دقیق‌تری نمایش می‌دهد. در این پژوهش، به‌منظور بررسی این شواهد و بازسازی سیستم‌های شکل­زایی گذشته و تغییرات در گستره و مرز این سیستم­ها در حال حاضر از نقشه­های توپوگرافی ۱:۵۰۰۰۰ منطقه، نقشه زمین‌شناسی، عکس‌های هوایی، تصاویر ماهواره‌ای،  نقشه رقومی ارتفاعی و به‌ویژه بررسی‌های صحرایی استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در منطقه مورد مطالعه آثار کاوشی و تراکمی یخ‌ها به شکل خاص قابل‌مشاهده است. از آثار کاوشی یخچالی وجود حدود ۱۰ سیرک بزرگ و کوچک، دره‌های بزرگ و عریض، که برخی از آن‌ها بیش از ۵۰۰ متر پهنادارند، تراس سنگی به‌عنوان بستر زبانه یخی و از اشکال تراکمی آن می‌توان به یخ‌رفت‌ها، به‌ویژه یخ‌رفت‌های انتهایی(سنگ‌های سرگردان) اشاره نمود که قطر برخی از این سنگ‌ها در ورود به دشت بیش از ۱۰ متر و وزن آنها به بیش از ۵۰۰ تن می رسد.براساس این ش.اهد و داده های اقلیمی زمان حال مشخص گردید که یخچالها در عصر پلئیستوسن بخشی از ارتفاعات را در قلمرو خود داشته به‌گونه‌ای که پوشش‌های یخی از ارتفاع ۲۲۰۰ متر به بالا را می‌پوشانده‌اند. از این ارتفاع تا خط تعادل آب و یخ، یعنی حدود ارتفاع ۱۶۰۰ متر در قلمرو سیستم‌های شکل­زایی جنب یخچالی قرار داشته است و پایین‌تر از آن تحت تأثیر سیستم فلوویال و بعضاً پلوویال بوده است. اما در شرایط کنونی سیستم‌های مورفوکلیماتیک گذشته تغییر پیداکرده و توسط سیستم‌های مورفوژنتیک جنب یخچالی(ارتفاعات بالای ۳۰۰۰ متر)، فلوویال(۱۸۰۰-۳۰۰۰ متر) و پدیمانتاسیون پایین‌تر از ارتفاع ۱۸۰۰ متر جایگزین شده است.

چکیده در این پژوهش به بررسی زمین ساخت فعال نسبی گسل آبیز بر پایه شاخص­های زمین ریختی به وسیله نرم افزار ArcGIS پرداخته شده است. در این راستا به منظور سهولت در انجام محاسبات، در نرم افزار ArcGIS، چندین برنامه نوشته و طراحی گردید. شاخص­های محاسبه شده عبارتند از شاخص طول-شیب رودخانه(SL)، نسبت عرض کف دره به ارتفاع آن(Vf)، شاخص عدم تقارن حوضه(AF)، شکل حوضه زهکشی(Bs)، منحنی فراسنجی(HC)، انتگرال فراسنجی(Hi)، شاخص پیچ و خم رودخانه(S)، پیچ و خم پیشانی کوهستان(Smf) و در پایان بررسی این ویژگی­ها با هم به عنوان شاخص زمین ساخت فعال نسبی(IRAT) محاسبه شد که ترکیبی از شاخص­های بالا است.دست کم 3 منطقه فعال از نظر مورفوتکتونیکی در طول گسل آبیز قابل شناسایی می باشد.این مناطق از جنوب شرق به شمال غرب به ترتیب در حد فاصل شمال زیدان تا جنوب غرب آهنگران،غرب حاجی آباد تا جنوب نوده و نهایتا شرق اسفاد تا شرق فندخت واقع شده اند.در دو منطقه اردگول و گال شود کمترین میزان شاخص IRAT وجود دارد. می توان انتظار داشت که این مناطق به عنوان نقاط مستعد رویداد زمین لرزه در آینده مد نظر قرار گیرند.

چکیده دوره کواترنری، کوتاه­ترین دوره زمین ­شناسی است که مشخصه ­های متمایز زیادی دارد. از جمله این مشخصه­ ها، گستردگی زیاد نهشته ­های آن در سطح زمین و ماهیت آواری بسیاری از این نهشته­ ها است. سازند کهریزک از جمله نهشته ­های کواترنری در دامنه جنوبی البرز مرکزی و در محدوده تهران است که با توجه به موقعیت چینه­ شناسی خود، دارای محدوده سنی پلئستوسن میانی- پسین می­باشد. در این تحقیق 4  توالی از این سازند در خاور شهر تهران، در مسیر تهران- رودهن مورد بررسی قرار گرفت. اجزای متشکله این سازند از فرسایش نهشته­ های قدیمی­تر بویژه سازند کرج (توف، سنگ آهک، شیل و بازالت) و سازند هزار دره ناشی شده ­اند. براساس مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی 4 لیتوفاسیس گراولی (Gmm، Gcm، Gh و Gci)، 2 لیتوفاسیس ماسه­ای (Sh و Sm) و 2 لیتوفاسیس دانه ریز (Fl و Fm) مورد شناسایی قرار گرفت که 3 عنصر ساختاری CH، SG و FF را تشکیل می­دهند. وجود این عناصر ساختاری در کنار سایر مشخصه ­های رسوبی نشان می­دهد که نهشته ­های آواری سازند کهریزک در یک سیستم رودخانه ­ای بریده بریده با بستر گراولی و ته ­نشست­ های جریان ثقلی- رسوبی بر جای گذاشته شده است.