دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده این پژوهش با هدف بررسی هیدروژئوشیمی و نحوه تکامل شورابه در پلایاهای میقان و حوض سلطان، با مطالعه‌ی شورابه‎ها و براساس شواهد هیدروژئوشیمیایی انجام گرفته است. پلایای میقان و حوض سلطان حوضه‎های رسوبی درون قاره‌ای‌اند که در حوضه آبریز قم و در ایران مرکزی قرار دارند. ‌سطح آب در هردو پلایا متأثر از حجم آب‎ها‏ی زیرزمینی وارده به آن، رودهای فصلی، بارندگی و تبخیر است. به‌منظور مطالعه شورابه‌‌ها و نحوه تکامل آن با حفر چاهک‌‌هایی از مرکز پلایا به سمت حاشیه آن، ١٩ نمونه شورابه از پلایای میقان و 25 نمونه از پلایای حوض سلطان اخذ گردید. پارامترهای فیزیکوشیمیایی در محل و آنالیز ژئوشیمیایی شورابه‌ها در آزمایشگاه اندازه‌گیری شده‎اند. همچنین، تعداد 95 نمونه رسوب از پلایای میقان و 109 نمونه از پلایای حوض سلطان، بوسیله اوگر دستی برداشته شد و مورد آنالیزهای کانی‎شناسی و رسوب‌شناسی قرار گرفت. سدیم، کلر و سولفات مهمترین یون‎ها و کلسیت، ژیپس، ‎هالیت، تناردیت و پلی‎هالیت مهمترین کانی‌های تبخیری در هردو پلایا هستند. بررسی هیدروژئوشیمی آب‎ها‏ی ورودی بیانگر این است که نسبت مولی یون‌ها در هردو پلایا از نوع HCO₃<Ca+Mg بوده در طی تکامل ژئوشیمیایی و پس از جدایش کانی‌ها‌ی مختلف، در پلایای میقان شورابه‌‌های با تیپ Na-Cl-SO₄  و در حوض سلطان شورابه‎هایی با تیپ Na-Ca-(Mg)-Cl تشکیل می‌گردد.

چکیده رسوبات و کانی‌های تشکیل‌شده در دریاچه‌های شور تابع تغییرات فصلی و نوسان تراز آب‌اند. لذا، با مطالعه آن‌ها، به‌ویژه کانی‌های تبخیری در گذشته، می‌توان زیرمحیط‌های رسوبی را بازسازی کرد. این پژوهش با هدف بازسازی و تعیین زیرمحیط‌های رسوبی هولوسن دریاچه مهارلو انجام گرفته است. در این پژوهش، سیزده مغزه به طول بیشینه 170 سانتی‌متر با دستگاه مغزه‌گیر وزنی از بستر دریاچه به‌صورت سالم و دست‌نخورده تهیه شد. مغزه‌ها به‌صورت طولی نصف و زیرمحیط‌های رسوبی محیط‌های پلایایی در طول مغزه تعیین و تعداد 85 نمونه از رخساره‌های رسوبی مختلف مغزه‌ها تهیه و آنالیز دانه‌بندی و کانی‌شناسی شد. اجزای رسوبی نیز با میکروسکوپ بینوکولار و الکترونی بررسی شد. نتایج حاکی از آن است که رسوبات تشکیل‌دهنده دریاچه از سه نوع تخریبی، کربناته و تبخیری است. کانی‌های موجود در رسوبات شامل کانی‌های تخریبی کوارتز، فلدسپات، کانی‌های رسی، کلسیت و دولومیت است. رسوبات کربناته شامل کربنات‌های کلسیت، دولومیت، آراگونیت، منیزیت، ناترون و کانی‌های تبخیری شامل ژیپس، هالیت، بیشوفیت، گلوبریت، پلی‌هالیت و باسانیت است. کانی‌های رسی شامل پلی‌گورسکیت، فلوگوپیت و سودویت است. رسوبات بیوشیمیایی را پلت آرتیمیا تشکیل می‌دهد که غالباً آراگونیتی است. تیپ رسوبات کف دریاچه غالباً سیلت رسی ماسه‌دار است. زیرمحیط‌های رسوبی بازسازی‌شده برای هولوسن دریاچه مهارلو شامل پهنه گلی، پهنه گلی‌- نمکی، پهنه نمکی و دریاچه موقت است.