دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده شناخت علل تغییرات اقلیمی جهانی یکی از چالش‌های مهم علمی است. بازسازی آب‌وهوای گذشته از بایگانی‌های مختلف رسوب و یخ نشان می‌دهد که آب‌وهوا می‌تواند به طور چشمگیری در بازه‌های زمانی متفاوت، از چندین دهه تا هزاره، تغییر کند. گردوغبار بادی، که با تغییرات آب‌وهوایی جهانی در ارتباط است، یکی از مؤلفه‌های مهم سیستم آب‌وهوایی است که تغییرات ناگهانی گذشته را نشان می‌دهد. لس‌ها به طور بالقوه می‌توانند تغییرات دیرینه محیطی را طی چندین چرخه یخبندان ثبت کنند. در این پژوهش، برش رسوبی سعدآباد، واقع در استان گرگان، جهت بررسی آب‌وهوای دیرینه، مربوط به MIS ۵e (۱۴۷۰۰۰ تا ۵۷۰۰۰ سال پیش) شمال‏شرق ایران، با توجه به نبود اطلاعات کافی در خصوص آب‌وهوای دیرینه و سیستم‌های تأثیرگذار بر آن در این دوره زمانی، مطالعه شد. بدین منظور ابتدا مطالعات کتابخانه‏ای و میدانی و سپس مطالعات آزمایشگاهی صورت گرفت و تعداد ۹۲ نمونه به فواصل ۱۰ سانتی‌متری از توالی مورد نظر تهیه و برای همه آن‌ها پذیرفتاری مغناطیسی اندازه‏گیری شد. بر اساس نتایج به‌دست‏آمده، نمونه‏ ها دارای نوسانات افزایشی در بخش‏های پالئوسولی و کاهشی در بخش‏های لسی بودند. نتایج حاکی از آن بود که برش رسوبی سعدآباد در طول حدود ۱۴۷۰۰۰ تا ۵۷۰۰۰ سال گذشته حدود سه دوره آب‌وهوایی گرم و مرطوب و سه دوره سرد و خشک داشته است. در دوره آب‌وهوایی گرم و مرطوب لایه‏های خاک دیرینه و شبه‌خاک دیرینه با میزان پذیرفتاری مغناطیسی بالا و در دوره آب‌وهوایی سرد و خشک لایه‏های لس با میزان پذیرفتاری پایین تشکیل شده است. آب‌وهوای دیرینه و پی بردن به جزئیات تغییرات آن در گذشته به برنامه‌ریزی‌های مدیریتی و زیرساختی و ایجاد سناریوهای منطقی اقلیمی در کشور کمک شایانی خواهد کرد.

چکیده این مطالعه با هدف تعیین کانون طوفان‌های گردوغبار و خط سیر آن، با استفاده از مدل HYSPLIT و شاخص‌های تعیین منشأ جهتی، شامل گل‌باد و گل‌غبار و تابع احتمال شرطی، انجام ‌شد. در ابتدا رخدادهای طوفان گردوغبار در بازه زمانی 2008 تا 2017 شناسایی شدند. با مدل الگوریتم انتشار، مسیریابی برای هر یک از رخدادهای شناسایی‌شده در سه سطح ارتفاعی 10 و 500 و 1000 متری به ‌صورت عقب‌گرد به مدت 24 و 72 ساعت انجام شد. کانون‌های گردوغبار محدوده مورد مطالعه اکثراً از نوع سازندهای دوره کواترنری و بیشتر سازندهای تشکیل‌دهنده این کانون‌ها تراس‌های مخروط افکنه قدیمی و پادگانه‌های آبرفتی رسی است که مستعد تولید گردوغبارند. نتایج این تحقیق، از جمله گل‌باد و گل‌غبار و تابع احتمال شرطی، و مدل HYSPLIT نشان داد طوفان‌های گردوغبار از جهت‌های ‌‌جغرافیایی جنوب شرق شرقی و غرب در فصول مختلف به سمت شهر قم حرکت کرده است. دریاچه نمک و اطراف آن، که کانون شماره 4 است و در شرق شهر قم قرار دارد، بیشترین تأثیر را بر کیفیت هوای شهر قم در دوره زمانی مورد مطالعه داشته است. طوفان‌هایی که با منشأهای خارجی در دوره مورد مطالعه شهر قم را تحت تأثیر قرار داده‌اند بیشتر از کشورهای عراق، عربستان، سوریه، و اردن بودند.

چکیده در مورد شرایط اقلیم دیرینه ایران، اطلاعات جامع و فراگیری وجود ندارد.غالبا مطالعات به صورت پراکنده بوده و عمدتا از نظر مکانی در مناطق غرب و شمال غرب ایران تمرکز دارند. در این پژوهش تعداد 110 اثر علمی که در زمینه اقلیم گذشته ایران با استفاده از روشهای مختلف از جمله رسوب شناسی، گرده ­شناسی و حلقه­ های درختی و ... انجام شده است، مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به اینکه اخیرا شواهد جدیدی از تغییر پوشش گیاهی کواترنری در ایران به دست آمده ، این مقاله به اختصار به بررسی نتایج حاصل از مطالعات و تحقیقات مربوط به پوشش گیاهی کواترنری ایران پرداخته و چشم اندازهای ناشی از آب و هوای دیرینه را شناسایی نموده است. مباحث و بررسی های پوشش گیاهی دیرینه بر اساس بقایای گیاهی، حلقه های درختی، اسپور و گرده می باشد. طبق مطالعات انجام شده در شمال و غرب ایران در دوره های یخچالی شرایط اقلیمی سرد و خشک و در دوره های بین یخچالی آب و هوای گرم و مرطوب حاکم بوده است. پوشش گیاهی استپی نشان دهنده شرایط سرد و خشک و افزایش گیاهان درختی مؤید افزایش رطوبت در دوره بین یخبندان می باشد. به طور کلی چرخه های اقلیمی و رخدادهای شناخته شده در نواحی مختلف دنیا در ایران بندرت مطالعه و شناسایی شده و شناخت ما از شرایط آب و هوای گذشته و به تبع آن شرایط اکولوژی و پوشش گیاهی کشور بسیار اندک و ناچیز می باشد. برای رسیدن به شناختی دقیق و جامع از شرایط اکولوژیکی دیرینه ایران به داده های ژئوکرونولوژیکی و استفاده از شواهد و پروکسی های مختلف به ویژه برای نواحی مرکزی و جنوب ایران نیاز است. اطلاعات گرده گرفته شده از مغزه های رسوبی دریاچه ها و حلقه های درختی پتانسیل خوبی جهت شناسایی وضعیت اکولوژی دیرینه کشور را دارند.

چکیده در این تحقیق با مطالعه مغزه رسوبی سه متری از دریاچه گهر واقع در زاگرس مرتفع، محیط رسوبی گذشته با استفاده از شاخص­های ژئوشیمی و پالینولوژی مورد بررسی قرار گرفت و با تفسیر تغییرات پوشش­گیاهی به­دست آمده از نمودار گرده­ دریاچه گهر، تغییرات آب و هوایی گذشته بازسازی شد. نتایج نشان داد که منطقه مورد مطالعه به­طور متناوب شرایط آب و هوایی سرد و مرطوب و خشک و گرم را در گذشته تجربه نموده است. از مهمترین دستاوردهای این تحقیق می توان به کاربرد شاخص ژئوشیمی نسبت وانادیوم به کروم (V/Cr) برای تفسیر شرایط آب و هوای گذشته  اشاره نمود. وجود سه بیشینه در شاخص V/Cr و هماهنگی آن با درصد فراوانی گرده های گیاهان مانداب و درختی نظیر بلوط و علفی مانند خانواده چتریان می تواند شاهدی بر وجود سه دوره با افزایش بارش در منطقه مرتفع زاگرس باشد.  به نظر می رسد که سن نسبی مغزه رسوبی بر اساس تطابق داده های بارش و دمای بازسازی شده حاصل از مدل کلان مقیاس طبیعیMCM  و تغییرات فراوانی گرده درختان بلوط حدود هولوسن میانی تا زمان کنونی را پوشش دهد. تحلیل خوشه ای فراوانی گرده های گیاهی درختی و درختچه ای و علفی، چهار زون مجزا در طول مغزه رسوبی بصورت GHA ،GHB ،GHC و GHD را نشان داد که منطقه همزمان با  دو زون GHA وGHB دارای پوشش گیاهی از نوع جنگلی- استپی با چیرگی بلوط بوده است.در مجموع تغییرات فراوانی گرده های بلوط و ریش بز در طول مغزه رسوبی ناشی از تغییرات شرایط رطوبتی و دمایی محیط  می تواند باشد. همچنین شواهدی همانند گرده های درختی دست کاشت بهمراه گرده های گیاه بارهنگ می تواند نشانه دخالت انسان در منطقه مورد مطالعه باشد.