دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده دریاچه ارومیه در شمال غربی ایران واقع‌شده و یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های فوق شور دائمی جهان و بزرگ‌ترین دریاچه فوق شور خاورمیانه می‌باشد. در دو دهه اخیر در اثر تغییرات آب‌ و هوا و کاهش بارش، افزایش دما و تبخیر و بسیاری دیگر از عوامل تشدیدکننده خشک‌سالی، مصرف آب در منطقه افزایش یافته همچنین احداث سد و میان‌گذر شهید کلانتری و استفاده از آب رودهای تغذیه‌کننده دریاچه جهت مصارف کشاورزی و شهری موجب کاهش شدید آب دریاچه شد. در این تحقیق مدل مفهومی جهت بررسی میزان اثرگذاری و اثرپذیری و تعیین ضرایب اهمیت نسبی و رتبه‌بندی آن‌ها با استفاده از روش یکپارچه‌سازی دیمتل و فرآیند تحلیل شبکه‌ای فازی و ماتریس ارتباطات عوامل مؤثر جهت تعیین ضرایب وزنی به روش F.D.ANP ارائه ‌گردید تا مهم‌ترین پارامترهای موثر بر خشکی دریاچه ارومیه شناسایی شود. بررسی اولویت‌بندی زیر معیارها نشان داد تمامی زیرمعیارهایی که بعد از چهار زیر معیار مدیریتی قرارگرفته است، به‌جز افزایش دما، کاهش باران و افزایش تبخیر همگی درصورتی‌که یک برنامه مدیریتی صحیح تدوین می‌شد شرایط افت آب دریاچه رخ نمی‌داد و یا شدت بسیار کمتری داشت.

چکیده پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارائه اطلاعات دقیق از رخدادهای خشک اقلیمی هولوسن میانی و پسین در زاگرس مرکزی انجام شده است. بررسی داده های حاصل از آنالیزهای ژئوشیمی، سن سنجی و حساسیت مغناطیسی بر روی 220 سانتی متر مغزه رسوبی برداشت شده از تالاب هشیلان، امکان بازسازی شرایط اقلیمی 6000 سال گذشته در منطقه زاگرس میانی را فراهم نمود. نتایج این مطالعات نشان دهنده افزایش طوفان‌های گرد و غبار در دوره‌های خشک بود که در دوره‌های زمانی 5200-5400، 4700-4850، 3700-4200، 3250-3400، 2100-2300 و 1500-1700سال قبل در منطقه رخ داده‌اند. بیشترین نوسانات و رخدادهای اقلیمی کوتاه مدت در منطقه متعلق به هولوسن پسین بوده است. همچنین نتایج آنالیزهای ژئوشیمی ، پذیرفتاری مغناطیسی و جرم کاهی گرمایشی، بررسی تغییرات عناصر و نسبت های عنصری رسوبات محیط تالاب نشان‌دهنده مطابقت رخدادهای خشک به همراه طوفان‌های گردوغبار با رخدادهای سرد هولوسن در نیمکره شمالی بود.

چکیده جهت بازسازی شرایط محیطی و اقلیم دیرینه، مربوط به پلئیستوسن پسین و هولوسن (30000 سال گذشته)، در زاگرس مرکزی، از تالاب هشیلان در کرمانشاه مغزه‌های رسوبی تا عمق 5/5 متری برداشته شد و با استفاده از روش مالتی پروکسی (پذیرفتاری مغناطیسی، جرم کاهی گرمایشی، سن سنجی و ژئوشیمی) مورد مطالعه و آنالیز قرار گرفت .  نتایج نشان دهنده آن بود که دوره پلیستوسن پایانی و LGM با شرایط اقلیمی سرد و خشک و طوفان های گرد و غبار در منطقه همراه بوده است. شرایط اقلیمی مذکور با شروع دوره گرم و مرطوب در 18000 سال قبل به پایان رسید که ، با دوره اقلیمی  گرم و مرطوب بولینگ آلرود مطابقت زمانی داشته است. هولوسن پیشین با شرایط اقلیمی نسبتا مرطوب به همراه رخدادهای سرد و خشک اقلیمی 2/9 و 2/8 و هولوسن میانی با شرایط اقلیمی گرم و مرطوب تا 5000 سال قبل در منطقه شناسایی شد. همچنین رخدادهای خشک موسوم به  2/4 و 2/3 با افزایش طوفان های گرد و غبار در منطقه تشخیص داده شد. نتایج نشان داد رخدادهای اقلیمی شناسایی‌شده در منطقه با رخدادهای شناخته‌شده در نیم‌کره شمالی مطابقت داشته و از یک الگوی مشابه پیروی می‌کند.

چکیده در مورد شرایط اقلیم دیرینه ایران، اطلاعات جامع و فراگیری وجود ندارد.غالبا مطالعات به صورت پراکنده بوده و عمدتا از نظر مکانی در مناطق غرب و شمال غرب ایران تمرکز دارند. در این پژوهش تعداد 110 اثر علمی که در زمینه اقلیم گذشته ایران با استفاده از روشهای مختلف از جمله رسوب شناسی، گرده ­شناسی و حلقه­ های درختی و ... انجام شده است، مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به اینکه اخیرا شواهد جدیدی از تغییر پوشش گیاهی کواترنری در ایران به دست آمده ، این مقاله به اختصار به بررسی نتایج حاصل از مطالعات و تحقیقات مربوط به پوشش گیاهی کواترنری ایران پرداخته و چشم اندازهای ناشی از آب و هوای دیرینه را شناسایی نموده است. مباحث و بررسی های پوشش گیاهی دیرینه بر اساس بقایای گیاهی، حلقه های درختی، اسپور و گرده می باشد. طبق مطالعات انجام شده در شمال و غرب ایران در دوره های یخچالی شرایط اقلیمی سرد و خشک و در دوره های بین یخچالی آب و هوای گرم و مرطوب حاکم بوده است. پوشش گیاهی استپی نشان دهنده شرایط سرد و خشک و افزایش گیاهان درختی مؤید افزایش رطوبت در دوره بین یخبندان می باشد. به طور کلی چرخه های اقلیمی و رخدادهای شناخته شده در نواحی مختلف دنیا در ایران بندرت مطالعه و شناسایی شده و شناخت ما از شرایط آب و هوای گذشته و به تبع آن شرایط اکولوژی و پوشش گیاهی کشور بسیار اندک و ناچیز می باشد. برای رسیدن به شناختی دقیق و جامع از شرایط اکولوژیکی دیرینه ایران به داده های ژئوکرونولوژیکی و استفاده از شواهد و پروکسی های مختلف به ویژه برای نواحی مرکزی و جنوب ایران نیاز است. اطلاعات گرده گرفته شده از مغزه های رسوبی دریاچه ها و حلقه های درختی پتانسیل خوبی جهت شناسایی وضعیت اکولوژی دیرینه کشور را دارند.

چکیده تغییرات اقلیمی همواره از راه ایجاد تغییر در مؤلفه‌های محیطی، اثرات بسیاری بر انقراض ، انطباق و یا سازگاری گیاهان و جانوران داشته است. نتایج به‌دست‌آمده از تحقیقات انجام‌شده بر چگونگی اهلی­شدن گندم و تغییرات ژنتیکی آن نشان‌دهنده وجود ارتباط میان این تغییرات شرایط آب‌وهوای گذشته و تغییرات ژنتیکی گندم می‌باشد. در بیش از ۱۲۵۰۰ سال قبل، گندم برای سازگاری با شرایط اقلیمی سردتر و دارای بادهای شدیدتر با تشکیل یاخته‌های کوچک و تغییر در اندازه و شکل دانه‌ها و کوتاه و ضخیم‌تر نمودن ساقه به‌نوعی سازگاری در برابر تغییرات ناگهانی اقلیم دست‌یافت. تغییر اقلیم انسان منشأ کنونی و گرم‌تر شدن شرایط اقلیمی در عرض‌های پایین و میانی در کاهش میزان باروری، تغییر در اندازه، شکل و کیفیت دانه‌های گیاهان و به‌ویژه غلات جهت رسیدن به سازگاری با شرایط اقلیمی حاضر مؤثر است. با انتقال کمربندهای کشاورزی به عرض های بالا اگرچه شرایط دمایی مطلوبی جهت رشد گندم وجود خواهد داشت اما عواملی همچون رطوبت زیاد، فقیر بودن خاک این عرض‌ها ازلحاظ مواد آلی و کم­ضخامت بودن خاک از مهم‌ترین مسائلی است که کشت گندم را محدود می­کند ، همچنین احتمال بروز انواع آفات و بیماری‌های قارچی غلات افزایش خواهد­یافت. در این پژوهش با استفاده از مرور مقالات معتبر در سطح ملی و بین المللی سعی بر آن شد تا با توجه به تغییر اقلیم در عصر حاضر و بحث امنیت غذایی، رشد و سازگاری گونه­های گندم در شرایط اقلیمی متفاوت درگذشته مورد بررسی قرار گیرد تا بتوان با توجه به میزان تغییرات بارش و دما در آینده گونه­های دارای سازگاری بالاتر را جهت تولید، انتخاب و مکان­های مناسب را جهت کاشت این محصول معرفی نمود.