دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده ایران یکی از مناطق زلزله‌خیز جهان است و شهر تهران، به‌عنوان پایتخت آن‌، سابقه وقوع زمین‌لرزه‌های شدید تاریخی و ماقبل تاریخ را دارد. بررسی شتاب زمین‌لرزه در این پهنه، نقش مهمی در افزایش ایمنی و تاب‌آوری سکونت‌گاه‌ها دارد. در دو دهه اخیر، مطالعات دیرینه‌لرزه‌شناسی بر روی گسل‌های اطراف تهران اطلاعات ارزشمندی درباره رخدادهای لرزه‌ای باستانی و نرخ فعالیت بلندمدت گسل‌ها فراهم کرده است، اما این داده‌ها تاکنون به‌طور جامع در مدل‌سازی خطر لرزه‌ای استفاده نشده‌اند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل خطر لرزه‌ای احتمالاتی بر اساس تازه‌ترین مدل‌های زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی است. با بازنگری در ساختارهای گسلی موجود و حذف نواحی غیرگسلی (از جمله پرتگاه‌های شمال ری، جنوب ری، کهریزک و اشتهارد) که پیش‌تر به‌اشتباه به‌عنوان منابع لرزه‌زا معرفی شده بودند، مدلی دقیق‌تر برای خطر لرزه‌ای ارائه شد. ارزیابی با روش درخت منطقی، داده‌های کیفی و کمی لرزه‌خیزی و مدل‌های NGA-West2  انجام گرفت و نقشه‌های شتاب طیفی با وضوح بالا برای دوره‌های بازگشت ۴۷۵، ۹۷۵ و ۲۴۷۵ سال تولید شد. نتایج نشان داد جنوب‌شرق تهران شتاب لرزه‌ای کمتر از برآوردهای پیشین دارد و بازنگری در طراحی لرزه‌ای را ضروری می‌کند. این پژوهش با تفسیر نوین از ساختارهای کواترنری جنوب تهران، مدلی جامع برای اصلاح آیین‌نامه‌ها، مقاوم‌سازی و مدیریت بحران ارائه می‌دهد.

چکیده تعیین و بررسی تانسور کرنش پوسته زمین، امکان توصیف فرایندهای ژئودینامیکی همانند تجمع تنش که یک پارامتر مهم در ارزیابی خطر لرزه‌ای به شمار می‌آید را فراهم می‌آورد. در این پژوهش، نرخ کرنش ژئودتیک برای مناطق البرز‌غربی و آذربایجان با استفاده از داده‌های ژئودتیک و بهره­گیری از روش المان محدود محاسبه شد. نتایج محاسبه کرنش ژئودتیک برای منطقه خوی برش امتدادلغز راستگرد در راستای NW-SE همراه با مولفه فشاری نشان می‌دهد. این نتیجه با سازوکار گسل‌های منطقه، همچنین با سازوکار زمین‌لرزه‌های رخ داده همخوانی دارد. در گستره شمال تبریز این نتایج در محدوده پیرامون گسل قوشا‌داغی برش امتدادلغز راستگرد با مولفه فشاری در راستای E-W نشان می‌دهد که با سازوکار هندسی-کینماتیکی گسل قوشا‌داغی و فوکال‌مکانیسم زمین‌لرزه‌های رخ داده در این پهنه گسلی همخوانی دارد. در منطقه البرز‌غربی نتایج بدست آمده از محاسبه کرنش ژئودتیک برای بخش شرقی گستره تا منتهی‌الیه غربی گسل رودبار، برش امتدادلغز چپگرد در امتداد WNW-ESE همراه با کشش عمود بر امتداد ساختارهای منطقه نشان می‌دهد. مقدار و جهت بردارهای سرعت در بخش‌های شمالی و جنوبی غرب رشته‌کوه برش امتدادلغز راستگرد همراه با کشش عمود بر امتداد رشته‌کوه نشان می‌دهد.