دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده کانیون آبشار رودمعجن شهرستان تربت حیدریه، یکی از عوارض زمین شناختی کواترنری شاخص شرق زون ایران مرکزی است که بر روی پهنه ای از آهک­های رودیست دار کرتاسه زیرین، حاوی فرامینیفرهای اوربیتولینا (بارمین- آلبین)، شکل گرفته و از اوایل کواترنری، تغییر شکل عمده و فرسایش شدیدی در بستر آهکی آن رخ داده است. منشا جریان آبی آن مربوط به ذخایر آب کارستی کواترنری ارتفاعات شمالی رودمعجن است. در این تحقیق با استفاده از معادله­ کوربل (1959) و به کمک مطالعات میدانی، نرخ فرسایش کانیون آبشار رود معجن محاسبه گردیده است. با توجه به شرایط تکتونیکی و گسلی منطقه، پیدایش این کانیون را می توان متاثر از عوامل تکتونیکی- گسلی و هم زمان، فرسایش آبی دانست.  نتایج حاصل از محاسبات، حاکی از آن است که نرخ فرسایش انحلال آهک در کانیون آبشار رودمعجن حدود 14/188 میلی­متر بر هزار سال بوده که نشان از کارایی نسبی این مدل دارد.

چکیده جاده چالوس به عنوان یکی از محورهای اصلی ارتباطی شمال و جنوب البرز مرکزی، همواره شاهد وقوع سنگریزش‌های متعدد بوده و این امر خسارات بی شماری را به همراه دارد. در این مقاله، به بررسی نحوه پراکندگی و دلایل وقوع این ریزشها پرداخته می شود. به این منظور از روش پهنه بندی خطر سنگ ریزش با استفاده از عوامل مهندسی سنگ بهره گرفته شده است. نتایج نشان می دهد در حدفاصل سد کرج تا ابتدای محدوده شهری، دست کم نه منطقه اصلی وجود دارد که ریزش سنگ، محور جاده را تحت تاثیر قرار می دهد. شیلهای آسارا، ممبر توف میانی و واحدهای کواترنری به ترتیب بیشترین میزان منشاء سنگ ریزش را به خود اختصاص داده اند. به جز برخی مناطق، ارتباط تعریف شده ای میان زون های خرد شده تکتونیکی و نقاط شروع سنگ ریزش ها دیده نمی شود. بررسیهای آماری نشان می‌دهد بیشتر زمین لغزش ها در انتهای فصل زمستان و ابتدای فصل بهار رخ می دهند. فارغ از آنکه تکتونیک سبب خرد شدگی واحدهای سنگی منطقه شده است، اما زمان وقوع رویدادها گویای ارتباط مستقیم آن ها با وضعیت آب و هوایی کواترنری دارد. پیشنهاد می گردد تا اداره راه، سیستم های پایداری در نقاط پرخطر، اجرا نماید.

چکیده پیشرفت دانش و فناوری، سبب آزادسازی و دسترسی عمومی به داده‌های مکانی-زمانی در مقیاس متوسط و بزرگ در طیف‌های مختلف شده است. آنچه که منجر به بیش از سه دهه نظارت مستمر پوسته زمین از بالای جو در مدارهای مختلف توسط ماهواره‌های چند حسگر شد، اکنون بر روی یک پلت فرم عمومی تنظیم شده است و برای استفاده تحقیقاتی، دولتی و تجاری قابل دسترسی می باشد. دسترسی نامحدود به تمام داده های از پیش موجود مبتنی بر مکان، امکان زمان بندی و پردازش بسیار سریع در محیط ابری سرور با نمونه­ های از پیش آماده شده و امکان بارگذاری داده­ها علاوه بر آنچه در سرور وجود دارد را فراهم می سازد. در سال‌های اخیر دیدگاه جدیدی برای تعریف مجدد استفاده از داده‌های ماهواره‌ای چندحسگر و سرور ایجاد شده است. هدف از این پروژه تدوین و توسعه روش‌های جدید برای تهیه نقشه‌های موضوعی زمین‌شناسی بر اساس داده‌های ماهواره‌ای از قبل موجود و فرآیند محاسبات ابری بر روی سرورهای عمومی مانند GEE همراه با کنترل‌های میدانی و آزمایشگاهی است. با به کارگیری روش شناسی جدید، بستر مناسبی برای انتقال دانش و فناوری و نهادینه سازی آن در صنعت و دانشگاه فراهم می شود. اکتشافات معدنی و آلاینده‌های معدنی، با قابلیت تفکیک پذیری واحدهای جغرافیایی، ماهیت و منبع ترکیبات در محدوده هدف در مقیاس 1:100,000 می باشد.

چکیده رای تعیین محیط‌­های رسوبی دوره کواترنری پایانی تعداد پنج مغزه رسوبی با عمق بیشینه 7 متر و مجموع عمق حدود 30 متر از رسوبات بستر مناطق مختلف پلایای جازموریان با استفاده از مغزه‏گیر دستی برداشت و بررسی شد. رخساره­‌های رسوبی براساس بافت رسوب، نوع کانی­های تبخیری، وجود مواد آلی، تغییرات رنگ و سایر مولفه­ های ماکروسکوپی، شناسایی و تفکیک شدند.تعداد 19 نمونه رسوبی از یک مغزه برداشت شده در مرکز پلایا جهت آنالیز عنصری با دستگاه ICP-OES انتخاب شد. جهت برآورد زمانی از وقایع اقلیمی در منطقه از نتایج سن‌سنجی انجام شده قبلی استفاده شد. میزان متوسط رسوب‌گذاری در پلایای جازموریان 4/0 میلی‏متر در سال بوده و میزان رسوب‌گذاری برای عمق‌های مختلف رسوبات متفاوت است. در این پژوهش با توجه به بررسی های انجام گرفته از نسبت‌های عنصری جهت بازسازی وضعیت اقلیمی و محیطی، میزان مواد آواری ریزدانه (معلق و رسوبات رسی) ورودی به حوضه، شدت هوازدگی و فرسایش در حوضه آبریز و نوسانات سطح آب دریاچه استفاده شد. نتایج تحلیل­ها حاکی از شناسایی 8 رخساره رسوبی، 5 زیر محیط رسوبی شامل محیط های بادی، رودخانه‌ای، دلتایی، دریاچه‌ای و پلایایی است. همچنین در این مطالعه دست کم 2 دوره خشک در حدود 8200 و 4200 سال قبل شناسایی گردید.

چکیده با هدف ارزیابی منشأ کانی‌های سنگین رسوبات کواترنر ، ابتدا واحدهای سنگ‌شناسی زورایان، با استفاده از سنجش از دور و نقشه‌های زمین شناسی تفکیک شدند. به منظور مطالعات پتروگرافی 60 نمونه از رخنمون‌های سنگی برای تهیه مقاطع نازک و برای بررسی تغعییرات عناصر اصلی، فرعی، کمیاب و طلا، 120 نمونه به روش Fire-Assay و ICP-OES و 8 نمونه ICP-MS انتخاب گردید. برای مطالعات دورسنجی تصاویر ASTER محدوده ، توسط نرم‌افزار ENVI مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد نهشته‌های پلاسری کواترنری محدوده زواریان دارای کانی‌های سنگین هماتیت، ماگنتیت، پیریت، کالکوپیریت و گالن می‌باشند. بر اساس شواهد صحرایی، مطالعات سنگ‌شناسی و سنجش از دور، کانی‌زایی طلا در سنگ‌های میزبان آندزیت و آندزیت ‌بازالت همراه با رگه‌های کوارتز حفره‌دار و دگرسانی آرژیلیکی پیشرفته و آلونیتی‌شدن و به صورت رگچه‌های سیلیسی-اکسید‌آهنی صورت گرفته‌است. تجزیه نمونه‌های کان‌سنگ نشان می‌دهد که عیار میانگین عنصر طلا  ppm1.98 ، عیار میانگین عنصر مس ppm1236 و عیار میانگین عنصر آهنppm 175707.9 می‌باشد. نتایج مطالعات دورسنجی و ژئوشیمی نشان می‌دهد منشأ کانی‌های سنگین موجود در نهشته‌های پلاسری کواترنری محدوده زواریان سازندهای آندزیتی و پیروکلاستیک میوسن و پلیوسن می‌باشند. بر اساس مطالعه صورت گرفته مطالعات ژئوشیمی و دورسنجی با هم تطابق داشته و در فاز اکتشافی برای ذخایر فلزی به خوبی تکمیل کننده هم می‌باشند.

چکیده در این مطالعه جهت بازسازی تغییرات عمده اقلیمی در بخش جنوب شرقی دریای خزر یک مغزه رسوبی (N1) به طول 712 سانتی‌متر توسط مغزه‌گیر لرزه‌ای از بخش جنوبی خلیج گرگان و ساحل نوکنده برداشت شد. در آزمایشگاه، جهت بررسی نوع رسوبات، 89 نمونه در طول مغزه برداشت شد و آنالیز لیزری ‌دانه‌بندی روی آن‌ها انجام گرفت. همچنین، جهت بررسی دمای دیرینه آنالیز ایزوتوپ‌های پایدار کربن و اکسیژن در 20 نمونه فرامینیفر و جهت سن‌سنجی نمونه‌ها آنالیز کربن 14 در 3 نمونه حاوی ماده آلی صورت پذیرفت. نتایج ‌دانه‌بندی نشان داد این مغزه از 6 رخساره اصلی تشکیل شده؛ شامل 39 رخساره سیلت ماسه‌ای (sZ)، 28 رخساره سیلتی (Z)، 9 رخساره ماسه سیلتی، 9 رخساره گل ماسه‌ای گراول‌دار، 3 رخساره ماسه گلی گراولی، 1 رخساره ماسه گراولی. محدوده سنی آن نیز از حدود 22000 در قدیمی‌ترین واحدها تا عهد حاضر است. در جمع‌‌بندی نهایی مشخص شد بیشترین دما 4/27 درجه سانتی‌گراد مربوط به دوره قبل از یخبندان بزرگ و کمترین دما 9/13 درجه سانتی‌گراد مربوط به آخرین اوج یخبندان (Wurm) بوده است. در نهایت، با انطباق داده‌های مختلف، 7 دوره تغییرات عمده اقلیمی سرد و گرم طی 22000 سال در این منطقه مشخص شد.

چکیده بررسی و پهنه‌بندی پارامترهای کیفیت آب زیرزمینی جهت تعیین کاربری‌های مختلف اهمیت بسزایی دارد. گاه، نوع و کیفیت رسوبات کواترنر تأثیر بسزایی در این پارامترها دارند. هدف از این تحقیق ارزیابی کیفی آب زیرزمینی در رسوبات کواترنری دشت جوین واقع در شمال شرق ایران و ارزیابی تغییرات مکانی کیفیت آب زیرزمینی در بخش‌های مختلف دشت و تعیین عوامل مؤثر بر آن است. در این مطالعه برای ارزیابی کیفیت شیمیایی آب زیرزمینی تلفیقی از روش‌های آماری مانند تجزیه خوشه‌ای و ضرایب همبستگی و روش‌های هیدروشیمیایی مانند نسبت‌های یونی و نمودارهای ترکیبی به کار گرفته شد. بر اساس نتایج تجزیه خوشه‌ای می‌توان آبخوان را به چهار زون تقسیم کرد که هر زون ترکیب شیمیایی متفاوتی دارد. بر اساس تطبیق لایه‌های اطلاعاتی (گروه‌‌بندی کیفیت آب زیرزمینی با رخنمون‌های کواترنری منطقه)، به لحاظ زمین‌شناسی، چاه‌هایی که از لحاظ کیفیت آب زون 1 را تشکیل می‌دهند در پهنه ساختاری آبرفت‌های درشت‌دانه کوهپایه‌ای، چاه‌هایی که زون 2 را تشکیل می‌دهند در ساختارهای بادبزنی آبرفتی جوان، و چاه‌هایی که زون 3 و4 را تشکیل می‌دهند در نهشته‌های پهنه سیلابی واقع شده‌اند. تیپ غالب آب در جهت حرکت آب زیرزمینی از ارتفاعات جنوبی دشت به سمت شمال دشت تا رودخانه کال‌شور (از زون 1 به سمت زون 4) از بی‌ کربناته سدیک به سولفاته سدیک و در نهایت به کلرور سدیک تغییر می‌کند. این روند بر اساس تطبیق نمودار کاتیون سدیم با آنیون‌های سولفات و کلرید به دست آمد. لیتولوژی حاشیه دشت و رسوبات حاصل از هوازدگی آن‌ها در دشت این پهنه‌بندی را تأیید می‌کند. در بررسی نسبت‌های یونی، منشأ سدیم از هوازدگی پلاژیوکلاژها‌ـ آلبیت و تبادل یونی، منشأ منیزیم از گرانیت‌های بالادست، و منشأ کلسیم تبادل یونی با رسوبات کواترنری آبخوان است.

چکیده سنگ‌های آتشفشانی بزمان با سن کواترنری، دارای ترکیب آندزیت‌، بازالت‌آندزیت، بازالت‌، تراکی‌بازالت، داسیت و ریوداسیت هستند. آنالیز شیمی ‌کانی‌های مافیک در مورد سه نمونه از ‌بازالت­آندزیت‌ و الیوین بازالت واحد‌های ‌کواترنری انجام ‌گردید. در‌شت بلور‌های الیوین در نمونه الیوین بازالت از نوع کریزولیت هستند. کلینو‌پیروکسن­ها در محدوده اوژیت  و ارتو‌پیرکسن‌ها درمحدوده کلینوانستاتیت قرارمی‌گیرند. آمفیبول این سنگ­ها ازنوع هورنبلند، هورنبلند چرماکیت، هورنبلند منیزیم­دار و هورنبلند هیستینگزایت وچرماکیت است. ماگمایی تشکیل‌دهنده کلینو‌پیروکسن و ارتو‌پیروکسن این بازالت‌ها در محدوده تولئیت و کالک‌آلکالن قرار‌دارد. دما و فشار تعیین‌شده براساس کانی الیوین حدود  c°1100و فشا ر Kbar 5.5 است. همچنین شرایط دما تشکیل ماگما  c°15± 1160 درجه سانتی­گراد و فشار 1±75/5 کیلوبار بر اساس کانی پیروکسن می­باشد.

چکیده سنگ‌های آتشفشانی شمال‌شرق ورزقان در کمربند ماگمایی اهرـ‌‌ ارسباران فوران کرده‌‌اند. این مجموعه پلیوکواترنری شامل بازالتی‌آلکالن، تراکی‌بازالت، بازالتیک‌تراکی‌آندزیت، تراکی‌آندزیت، آندزیت، داسیت، و ریوداسیت است. بررسی شیمی‌کانی‌های سنگ‌های بازیک منطقه نشان می‌دهد ترکیب بلورهای الیوین از نوع کریزولیت (X_{Fo: 0.74-0.84})، پیروکسن از نوع اوژیت و دیوپسید (Wo_42-48، En_37-45، Fs_10-16) و پلاژیوکلاز کلاسیک تا حد‌ واسط (X_{An: 31-93}) است. بر پایه محاسبات شیمی‌کانی، دما‌فشار‌سنجی، و تعادلات فازی (بر اساس روش‌های ترکیب خمیره سنگ، ترکیب کلینوپیروکسن، تعادل کلینوپیروکسن‌ـ مذاب، ترکیب الیوین و تعادل الیوین‌ـ مذاب) دمای تشکیل سنگ‌های بازیک منطقه بین 1170 تا 1270 درجه سانتی‌گراد و فشار تبلور کلینوپیروکسن‌های منطقه در حدود 8 کیلوبار (پوسته میانی‌ـ زیرین) تخمین زده می‌شود. ترکیب کلینوپیروکسن‌ها نشان می‌دهد بازالت‌های منطقه در محدوده مربوط به محیط کششی و با سرشت آلکالن قرار می‌گیرند. همچنین ترکیب پیروکسن‌های منطقه نشان می‌دهد ماگمای والد این سنگ‌ها از یک منشأ غنی یا کمترتهی‌شده نشئت گرفته و کمتر دچار تحول شده‌اند.

چکیده منطقه قروه- بیجار در شرق استان کردستان و در قسمت شمالی زون سنندج- سیرجان در شمال غرب ایران واقع شده است. سنگ‌های آتشفشانی کواترنری در منطقه دارای ترکیب بازانیت- تفریت تا الیوین بازالت، بازالت و تراکیت می‌باشد. فنوکریست­های تشکیل دهنده عمدتا کلینوپیروکسن، الیوین و پلاژیوکلاز هستند. پلاژیوکلاز به عنوان فاز اصلی زمینه، بهمراه بیوتیت، هورنبلند و آپاتیت کانی‌های فرعی این سنگ‌ها می‌باشند. نتایج حاصل از آنالیز نقطه‌ای کانی‌ها نشان می‌دهد که ترکیب پلاژیوکلازها از نوع اولیگوکلاز تا لابرادوریت در تغییر بوده و منطقه بندی ظریف در آن‌ها دیده می‌شود. آمفیبول‌ از نوع مگنزین‌هاستنگزیت و کلینوپیروکسن منیزیم- کلسیم‌دار بوده و از نوع دیوپسید می‌باشند. الیوین‌ متمایل به قطب منیزیم­دار و از نوع کریزولیت، میکا از نوع فلوگوپیت و کانی های اپک در گروه تیتانومگنتیت قرار گرفته‌اند. بر اساس شیمی آمفیبول و بیوتیت فوگاسیته اکسیژن ماگما در زمان این دو کانی بالا بوده است. بررسی شیمیایی ترکیب کلینوپیروکسن نشان می دهد که سرشت ماگمای سنگ‌های بازالتی آلکالن بوده و در داخل صفحه قاره در محیط کششی ایجاد شده است. دمای ماگما در زمان تبلور کلینوپیروکسن‌ها بین 1150 تا 1200 درجه سانتی‌گراد در فشارهای 5 تا 8 کیلوبار و دمای تبلور پلاژیوکلازها بین 650 تا 900 درجه سانتی‌گراد برآورد شده‌اند.

چکیده شواهد یخچالی از بارزترین میراث تغییرات اقلیمی دوران کواترنری به شمار می‌رود. در این پژوهش، با استفاده از نقشه‌های توپوگرافی 1:50000، تعداد 2055 سیرک یخچالی در منطقه موردبررسی شناسایی شد. برای برآورد ارتفاع برف مرز دائمی کواترنری از روش‌های رایت، ارتفاع کف سیرک پورتر، نسبت پنجه به دیواره و نسبت‌های ارتفاعی در جهات مختلف جغرافیایی استفاده شد. با توجه به تأثیر جهت شیب بر شکل‌گیری لندفرم‌های سیرکی مناطق معتدله، نمی‌توان بدون در نظر گرفتن جهت سطوح ارضی به ارتفاع برف مرز برآورد شده اعتماد کرد و یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتفاع برف مرز به کمک روش ارتفاع کف سیرک پورتر و روش نسبت‌های ارتفاعی نسبت به سایر روش‌ها، در جهات مختلف مقبول‌تر برآورد شده است. بالاترین ارتفاع برف مرز برآورده شده در این واحد 2987 متر مربوط به حوضه آبریز سفیدرود- هراز و کمترین ارتفاع 2460 متر مربوط به حوضه آبریز قره‌سو- گرگانرود است. حوضه آبریز تالش- مرداب انزلی با امتداد شمالی- جنوبی کوه‌های تالش، یک استثنای مهم است و کمترین برف مرز را در بین حوضه‌های آبریز داشته است (2033 متر). متوسط ارتفاع برف مرز برآورد شده این واحد 2589 متر است.

چکیده هفده برش از نهشته ­های کواترنری شمال باختری زنجان برای مطالعات سنگ چینه­ نگاری و دیرینه ­شناسی مورد پیمایش قرار گرفتند. هدف از این مطالعات، شناسایی و تفکیک لایه های رسوبی در قالب واحدهای سنگ چینه ای، بررسی تغییرات پارامترهای محیط های رسوبی و در نهایت ارائه یک مدل رسوبی برای محیط رسوبی توالی مورد مطالعه است. بدین منظور شانزده برش در حاشیه آزاد­راه زنجان-تبریز از محل عوارضی تا کیلومتر 40 و یک برش در کیلومتر 8 بلوار فرودگاه برداشت شدند. این نهشته ­ها به طور ناپیوستگی فرسایشی بر روی مارن­ های رنگین پلیو-پلیستوسن قرار می­ گیرند و مرز بالایی آن­ها فرسایشی است. پنج واحد سنگ چینه­ نگاری در قالب توالی دانه درشت شونده به بالا تشخیص داده شدند که از پایین به بالا شامل: (a) توالی رسوبات گل قهوه ­ای تیره تا روشن با میان لایه­های نازک ماسه و گراول دانه ریز؛ (b) ماسه و گروال ریزدانه با جورشدگی متوسط تا خوب با لایه­بندی مورب به رنگ بنفش تا خاکستری با میان لایه­ های پراکنده گل، ماسه و گراول کرم رنگ؛ (c) تناوب منظمی از رسوبات گل، ماسه و گراول به رنگ کرم تا قهوه­ای روشن؛ (d)  گراول بسیار ستبر و دانه درشت و به رنگ روشن با میان لایه­ های گل قهوه­ای-قرمز روشن و (e) گراول سست گل پشتیبان به رنگ کرم تا سبز روشن. با توجه به موقعیت چینه ­نگاری، سن این رسوبات به پلیستوسن-هولوسن است. پارامترهای شاخص محیط رسوبی مانند ژئومتری لایه های رسوبی، نوع رسوبات و ساخت های رسوبی نشان می دهند که این رسوبات در یک محیط مخروط افکنه متاثر از فعالیت­های گسل­های پیرامون نهشته شده ­اند.

چکیده فرم زمین نتیجه نهایی ساختمان اولیه زمین و فرایندهای اثرگذار در طی زمان است. برای بررسی اثر ساختمان اولیه بر پالئوهیدروژئومورفولوژی، نواحی کوهستانی قروه انتخاب گردید که دلیل آن تسلط فرایند یخچال کواترنری با توجه به عرض جغرافیایی بالا و ارتفاع بیش از 3000 متری قله‌های منطقه می‌باشد. بر اساس روابط موجود، بازه زمانی روزهایی که احتمال وقوع یخبندان در طول سال، بیش از 170 روز است برآورد گردید؛ این مسئله علاوه بر تأیید برودت کنونی هوا، می‌تواند دلیل دیگری بر تسلط فرایندهای یخچالی کواترنری باشد. با استفاده از نقشه‏های توپوگرافی 50000/1 منطقه 34 لندفرم سیرک مانند شناسایی شد. روش رایت با توجه به ارتفاع مرتب‌شده آن‌ها به‌صورت نزولی، برف مرز دائمی کواترنری دو دامنه (شمالی، جنوبی) را در ارتفاع 2200 متر نشان می‏دهد. بر اساس این ارتفاع و نقشه‏ ی هم‌دما و هم بارش کنونی، کاهش دمای کواترنری نسبت به امروز حدود 8/8 درجه سانتی‌گراد و بارش گذشته در حدود دو برابر شرایط کنونی برآورد گردید. نقشه‏ ی هم‌دما وهم بارش کنونی با استفاده از اطلاعات ایستگاه ‏های موجود اطراف و داخل حوضه و داده‏های ارتفاعی منطقه تهیه گردید. برخلاف تحقیقات قبلی، تفاوت چندانی بین ارتفاع برف مرز دامنه‏های مختلف ناحیه کوهستانی قروه وجود نداشت. مورفولوژی و لیتولوژی غالب سیرک‏های قروه در نقشه‏های توپوگرافی و زمین‌شناسی حاکی از آن است که در دو طرف کوهستان قروه فرم‏های اولیه کراتر مانندی موجود بوده و چاله‏ها‏ی مساعد با ارتفاع یکسان، برای تجمع برف و یخ به وجود آورده و همین امر در یکسان بودن ارتفاع برف مرز کواترنری دو دامنه اثر گذاشته است.

چکیده دوره کواترنری، کوتاه­ترین دوره زمین ­شناسی است که مشخصه ­های متمایز زیادی دارد. از جمله این مشخصه­ ها، گستردگی زیاد نهشته ­های آن در سطح زمین و ماهیت آواری بسیاری از این نهشته­ ها است. سازند کهریزک از جمله نهشته ­های کواترنری در دامنه جنوبی البرز مرکزی و در محدوده تهران است که با توجه به موقعیت چینه­ شناسی خود، دارای محدوده سنی پلئستوسن میانی- پسین می­باشد. در این تحقیق 4  توالی از این سازند در خاور شهر تهران، در مسیر تهران- رودهن مورد بررسی قرار گرفت. اجزای متشکله این سازند از فرسایش نهشته­ های قدیمی­تر بویژه سازند کرج (توف، سنگ آهک، شیل و بازالت) و سازند هزار دره ناشی شده ­اند. براساس مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی 4 لیتوفاسیس گراولی (Gmm، Gcm، Gh و Gci)، 2 لیتوفاسیس ماسه­ای (Sh و Sm) و 2 لیتوفاسیس دانه ریز (Fl و Fm) مورد شناسایی قرار گرفت که 3 عنصر ساختاری CH، SG و FF را تشکیل می­دهند. وجود این عناصر ساختاری در کنار سایر مشخصه ­های رسوبی نشان می­دهد که نهشته ­های آواری سازند کهریزک در یک سیستم رودخانه ­ای بریده بریده با بستر گراولی و ته ­نشست­ های جریان ثقلی- رسوبی بر جای گذاشته شده است.

چکیده در این مطالعه، ارتباط بین گسل‌های فعال در کواترنری با وضعیت فراوانی  چشمه‌ها و آبدهی چاه‌ها در بخشی از زاگرس مرکزی مورد بررسی واقع شده است. به این منظور، گسل‌ها، چشمه‌ها و چاه‌های منطقه مورد نظر با مطالعه دقیق نقشه‌های زمین‌شناسی، تصاویر ماهواره‌ای و برداشت‌های میدانی مورد بررسی قرار گرفته و در محیط نرم افزار  GIS10.1  تحت تفسیر واقع گردیده‌اند. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که بسیاری از چشمه‌های منطقه از نوع گسلی بوده و یا در شکل گیری آن‌ها گسل‌های دارای فعالیت عهد حاضر نقش اصلی را ایفا نموده‌اند. همخوانی مکانی موقعیت این چشمه‌ها با راستای گسل‌های مهمی همچون پهنه گسلی سروستان و سبزپوشان و همچنین اختلاف فاحش آبدهی چاه‌ها در  پهنه‌های گسلی نسبت به سایر چاه‌ها از جمله شواهد این مدعا است. علاوه بر این، نتایج نشان می‌دهد که ارتباط نزدیکی بین فراوانی منابع آب با عناصر ساختاری در منطقه مورد مطالعه وجود دارد.

چکیده منطقه مورد مطالعه در خرد قاره ی ایران مرکزی، بلوک یزد، زیر زون انارک- خور و در حاشیه گسل بزرگ کویر قرار دارد. گسل چوپانان از شاخه‌های فرعی گسل بزرگ کویر است که به عنوان گسل اصلی منطقه مورد مطالعه در نظر گرفته شده است. به دلیل کافی نبودن داده‌های زمین لرزه‌های دستگاهی بزرگ بر روی گسل جنبای چوپانان، بررسی توان لرزه‌ای این گسل، بر اساس کاتالوگ زمین لرزه‌ای غیرممکن می‌باشد. در این پژوهش، با توجه به وجود شواهد ریخت زمین‌ساختی متعدد در امتداد گسل چوپانان و شاخه‌های فرعی آن، از جمله جابه‌جایی آبراهه‌های کوچک و بزرگ و مخروط‌افکنه‌ها، حرکت جنبای گسل در بازه زمانی کواترنری بررسی گردید. شواهد ریخت زمین‌ساختی ارائه شده در گستره جغرافیایی خور نشان از حرکت گسل چوپانان در بازه زمانی پلئیستوسن به صورت امتدادلغز چپگرد است. با در نظر گرفتن حرکات افقی در امتداد سامانه گسلی چوپانان در بخش‌های مختلف آن، بیشترین آهنگ لغزش در شمال روستای عروسان در حدود 4 میلی‌متر بر سال محاسبه گردید.

چکیده برای نخستین بار بقایای فسیلی مهره داران پستاندار از نهشته های کواترنری بالایی منطقه زاویه در شمال ساوه معرفی و مورد بررسی سیستماتیک قرار گرفته اند. نمونه های مورد مطالعه شامل بقایای اسکلتی لگن کرگدن و اندام های حرکتی انتهایی و دندان های جدا شده  اسب ها می باشند که در رسوبات دریاچه ای/ آواری زاویه یافت شده اند . این آثار بر اساس روش های استاندارد مورد اندازه گیری و توصیف قرار گرفته و برای تعیین قرابت و شناسایی دقیقتر به کمک آنالیزهای آماری دو متغیره با نمونه های مشابه امروزی و فسیل مقایسه گردیده اند. در نتیجه این تحقیق حضور کرگدن هایی از جنس احتمالی Stephanorhinus و نیز اسبهای استنونیدی، احتمالا  از گونه Equus hemionus، در کواترنری بالایی شمال ساوه گزارش می گردد.  با توجه به این آثار فسیلی محیط دیرینه باز با پوشش درختی کوتاه یا بوته ای با آب و هوای نیمه مرطوب برای منطقه مورد مطالعه در نظر گرفته می شود.

چکیده کواترنری بخشی از تاریخ تکوین زمین است که تا دو میلیون سال پیش را در بر می‌گیرد. این زمان زمین‌شناسی در ایران نیازمند پژوهش‌های اساسی است. لذا، بررسی رسوبات آبرفتی یکی از ارکان اساسی در این زمان و بسیار حائز اهمیت است. در این پژوهش سعی شده تا ویژگی‌های این نهشته‌ها در جنوب بلندی‌های البرز، باختر شهر کرج و خاور آبیک بررسی شود. برای بررسی نهشته‌های منطقه، 34 ایستگاه مشخص و نمونه‌برداری شد. نمونه‌ها از رخنمون‌های طبیعی و ترانشه‌های حاصل از راه‌سازی، ساختمان‌سازی و شبکه‌های نصب لوله فاضلاب برداشت شده است. مطالعات روی نمونه‌های برداشت‌شده انجام شد، شامل دانه‌بندی، تعیین لیتولوژی، مورفوسکوپی دانه‌ها، آزمایش پراش اشعه ایکس (XRD)، جورشدگی، گردشدگی و کج‌شدگی. نتایج به دست‌آمده به شکل جداول و نمودارهای گوناگون آمده است. در نهایت، با استفاده از نتایج بررسی‌های صحرایی و آزمایشگاهی، جهت جریان‌های دیرینه در محل نهشته‌های شمال خاوری- جنوب باختری منطقه مورد مطالعه مشخص شده است. مطابق آزمایش‌های انجام‌شده بیش از 50 درصد نهشته‌ها در رده گراول ماسه‌ای گلی قرار دارد که نشان‌دهنده سهم بزرگ مواد دانه‌درشت در اندازه گراول در نهشته‌های مورد بررسی است که بیانگر نزدیکی نهشته‌ها به منشأ خود است. همچنین، جورشدگی بسیار بد تا بی‌نهایت بد رسوبات از ویژگی‌های محیط بادزن آبرفتی است.