دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده آتشفشان دماوند به‌عنوان بلندترین آتشفشان ایران و خاورمیانه، در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری شمال‌شرقی تهران واقع شده است. سنگ‌های آتشفشانی منطقه جاده هراز عمدتاً شامل الیوین‌بازالت، تراکی‌آندزیت و تراکی‌آندزیت بازالتی هستند که فازهای کانیایی اصلی آن‌ها پلاژیوکلاز، پیروکسن و الیوین ایدنگزیتی را دربر می‌گیرند. مطالعات پتروگرافی نشان‌دهنده حضور بافت‌هایی نظیر هیالو‌میکرولیتیک پورفیریک، گلومروپورفیری و حفره‌دار در این سنگ‌ها است. وجود شواهد غیرتعادلی از جمله بافت غربالی در پلاژیوکلازها، منطقه‌بندی ترکیبی نوسانی و معکوس، اپاسیته‌شدن آمفیبول‌ها و حضور قطعات بیگانه سنگی، بیانگر عدم تعادل میان مذاب و بلور و حاکی از تحول ماگما در یک سیستم ترمودینامیکی باز است. بررسی این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که فرآیند اختلاط ماگمایی، همراه با تبلور بخشی، نقش اساسی در تحول و تکوین سنگ‌های منطقه ایفا کرده است. تحولات گدازه‌ها عمدتاً در اثر تبلور در فشارهای مختلف، تزریق ماگمای داغ با ترکیب مشابه به درون مخازن ماگمایی و اختلاط آن با ماگمای درون مخزن رخ داده است. بر اساس محاسبات ترمومتری کانی‌های پلاژیوکلاز، تبلور این کانی‌ها در فشارهایی حدود ۲٫۵ تا ۱۸ کیلوبار و در بازه دمایی تقریبی ۷۵۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد صورت گرفته است.

چکیده منطقه­ مورد مطالعه در جنوب البرز مرکزی واقع شده و دارای گسل­های مهمی از جمله گسل­های شمال تهران، مشا  طالقان، ایپک و اشتهارد می ­باشد. این گسل­ها مسبب رخداد زمین­لرزه­ های مهم تاریخی و دستگاهی متعددی در منطقه می ­باشند. در این پژوهش از شاخص ­های ژئومورفولوژی به عنوان ابزارهای مهم اندازه ­گیری میزان فعالیت زمین­ ساخت برای بررسی نرخ فعالیت زمین­ ساختی در منطقه استفاده شده است. در این پژوهش با استفاده از نرم افزار ArcGIS10.5 و مدل رقومی ارتفاعی (DEM) 30 متر، شاخص ­های ناهنجاری سلسله مراتبی (Δa)، عدم تقارن حوضه زهکشی (Af)، شاخص گرادیان طولی رود (SL) اندازه­گیری شده و به کمک نرم افزار Matlab مقادیر شاخص تقعر و شیب نرمال در پروفیل­های طولی رود محاسبه شده و در نهایت زمین ساخت فعال در حوضه­ های جنوبی البرز مرکزی مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به رده­ بندی سطح فعالیت زمین ساختی به دست آمده از شاخص های ژئومورفولوژی، منطقه­ مورد مطالعه در مناطق منطبق با گسل­های شمال تهران، مشا، طالقان، امام زاده داوود و ایپک دارای سطح فعالیت زمین­ساختی بالایی می­ باشد که همخوانی بسیار زیادی با مشاهدات صحرایی و زمین‏ ریخت­ های به دست آمده از برداشت‏ های میدانی دارند. 

چکیده تحلیل و بررسی مورفوتکتونیک حوضه‌ی آبریز می‌تواند در شناخت تکتونیک فعال منطقه مفید بوده و اطلاعات مهم و ارزشمندی در مورد شرایط زمین‌ساختی منطقه و میزان فعالیت تکتونیکی منطقه‌ی مورد نظر، در اختیار ما قرار دهد. در این مقاله زمین‌ساخت فعال دامنه‌ی جنوبی البرز مرکزی در حوضه‌های آبریز جاجرود، ایوانکی و حبله‌رود (گلوشوت) با استفاده از شاخص‌های مورفومتری ناهنجاری سلسله مراتبی (Ha)، شاخص انشعابات (Bi)، انتگرال و منحنی هیپسومتری (Hi)، شکل حوضه (Bs)، برجستگی حوضه (Bh) و تراکم حوضه‌ی زهکشی (ρ) در محیط Arc GIS 10.1 اندازه‌گیری شده است.  نتایج به دست آمده نشان داد که در زیر حوضه‌های منطبق بر گسل‌های مشا و امام‌زاده‌داوود در ناحیه‌ی شمالی منطقه و گرمسار و ایوانکی و حصاربن در ناحیه‌ی مرکزی و جنوبی منطقه و همچنین مناطق با تراکم گسلی بالا شاخص‌های اندازه‌گیری شده ناهنجاری‌های بالایی را نتیجه می‌دهند که اینچنین ناهنجاری‌ اشاره به امکان  تاثیر گسل‌های مذکور بر منطقه و فعالیت تکتونیکی بالا در ناحیه‌ی مورد مطالعه می‌باشند.

چکیده سرزمین ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی مناسب خود، در بین جوامع پیش از تاریخ شاهراه ارتباطی مهمی بوده است و برای شناخت جوامع انسانی در دورۀ پلیئستوسن ناحیه‌ای کلیدی به شمار می‌رود. تاکنون محوطه‌های پارینه‌سنگی بسیاری در ایران شناسایی شده‌اند، اما دانش ما در مورد محوطه‌های پارینه‌سنگی جدید به منطقۀ زاگرس محدود می‌شود. محوطه‌های منتسب به این دوران در بخش شمالی رشته‌کوه‌های البرز و جنوب دریای مازندران ناشناخته بوده‌اند. محوطۀ گرم‌رود 2، در سال 1384 توسط گروه مشترک دیرین‌انسان‌شناسی ایران- فرانسه کشف شد. اهمیت آن در این است که تنها محوطۀ روباز در دورۀ پارینه‌سنگی جدید در شمال ایران است و خلأهای مطالعاتی بین محوطه‌های پارینه‌سنگی میانی و فراپارینه‌سنگی یافت‌شده در این منطقه را پوشش می‌دهد. دست‌افزارهای سنگی حاصل از سه فصل کاوش در این محوطه (1385 الی 1387) محور این پژوهش است. مطالعۀ گونه‌شناسی و فناوری دست‌افزارهای سنگی این محوطه، با توجه به فراوانی تیغه‌ها و ریزتیغه‌های به‌دست آمده در کنار بقایای استخوانی و آثاری که روی آن‌ها به جای مانده بود نشان داد که این محوطه در مدت‌زمان کوتاه، در دوران پارینه‌سنگی جدید محوطۀ شکار و قصابی استفاده شده است.