دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده مطالعات بین‌رشته‌ای نقش مهمی در پاسخگویی به سؤالات پروژه‌های مهندسی بازی می‌کنند. مطالعات تلفیقی رسوب‌شناسی و ژئوالکتریک برای بررسی پراکنش انواع رسوبات دو سوی غربی و شرقی بخش جنوبی دریاچه ارومیه، نقش آن‌ها در تبادل آب‌های زیرزمینی و وجود گسل در بستر دریاچه انجام شد. بدین منظور 18 گمانه 10 متری در سه پروفیل در دو سوی دریاچه حفاری و رسوبات ستون چینه‌شناسی آن‌ها تحت آزمایش دانه‌بندی و کانی‌شناسی و تطابق قرار گرفت. تعداد 391 سونداژ ژئوالکتریکی قائم با آرایه شلومبرژه در دشت‌های حاشیه برداشت شدند. ستون دانه‌بندی گمانه‌ها با سونداژ مجاور متناظر شد و با تصحیحات نرمال‌سازی، به روش دیفیوژن، درون‌یابی و نقشه‌های هم‌مقاومت ترسیم و تفسیر شد. در 5 مقطع عرضی، برش‌هایی از غرب تا شرق دریاچه تهیه و تغییرات دانه‌بندی و مقاومت الکتریکی در آن‌ها بررسی شد. نتایج نشان داد در دو ناحیه، به دلیل وجود رسوبات درشت‌دانه و دارای مقاومت الکتریکی بالا، امکان تبادل آب‌های زیرزمینی وجود دارد. این نقاط می‌توانند مسیل‌های قدیمی رودخانه شهرچای و باراندازچای و انشعابات آن‌ها بوده باشند. به دلیل تمایز بالا و اختلاف مقادیر دو پارامتر مقاومت الکتریکی و مغناطیسی در دو سوی دریاچه، یک گسستگی ژئوفیزیکی در دو روش ژئوالکتریک و مغناطیس‌سنجی هوایی در محل دریاچه قابل اثبات است.

چکیده شناسایی آبرفت‌ها، رسوبات، و محیط رسوبی دیرینه ته‌نشست آن‌ها در حالتی که در مطالعه آن‌ها از روش‏های ترکیبی استفاده شده همواره اهمیت بالایی دارد. این‌گونه مطالعات ترکیبی معمولاً به روش مستقیم (نمونه‏برداری) و روش غیرمستقیم (روش‏های ژئوفیزیکی) انجام می‏شود. هدف اصلی این تحقیق شناسایی رسوبات و محیط ‏رسوبی دیرینه آبرفت‌های منطقه کوچصفهان با تلفیق داده‏های رسوب‏شناسی حاصل از چاهک‏ها و روش راداری نفوذی به زمین (GPR) بود. برای این ‏منظور، داده‌های رادار نفوذی به زمین به طول 11 کیلومتر در امتداد جاده کوچصفهان به سمت لشت‏نشا برداشت شد. سپس، با توجه به پروفیل‏های راداری 7 گمانه رسوبی با عمق متوسط 7/2 متری جهت تلفیق با داده‏های رسوب‏شناسی حفاری شد. بررسی‏های انجام‏شده به شناسایی 5 رخساره راداری ـ شامل خطوط راداری به ‌صورت گسسته و غیر‏موازی مقعر محدب، خطوط راداری به‌ صورت منحنی‌های پیوسته موازی، خطوط راداری با شیب‌های متفاوت به ‌صورت گسسته، خطوط راداری به‌ صورت ناپیوسته موازی با شیب‏ کم، خطوط راداری ناپیوسته موازی با شیب‏ کم و میرایی شدید ـ و 8 رخساره رسوبی ماسه بسیار ریز سیلتی، ماسه ‌‏ریز، گراول ماسه‌ای، ماسه ریز گراولی، مواد آلی، ماسه درشت سیلتی، ماسه درشت، ماسه‌ گلی با کمی گراول انجامید که نشان‌دهنده قسمت‏های مختلف محیط‏های رودخانه‏ای بود. در این منطقه میزان ذرات‏ دانه‌ریز رسوبی و مواد آلی از جنوب به سمت شمال منطقه افزایش می‏یابد.

چکیده این پژوهش با هدف تفکیک زیرمحیط­های رسوبی پلایای حوض سلطان و گرمسار با مطالعه مغزه­های رسوبی و بر اساس شواهد رسوب­شناسی و کانی­شناسی انجام گرفته است. در این پژوهش، تعداد 9 مغزه از پلایای حوض سلطان تهیه گردید.  از بخش­های سطحی تا عمق 20 سانتیمتری پلایای گرمسار نیز نمونه­برداری انجام شد. 113 نمونه از رخساره­های رسوبی پلایای حوض سلطان و 30 نمونه از پلایای گرمسار، تهیه و مورد آنالیز دانه­بندی و کانی­شناسی قرار گرفت. تیپ رسوبات هر دو پلایا از نظر اندازه ذرات شامل گل ماسه­ای با کمی گراول، ماسه گلی با کمی گراول، گل، گل ماسه­ای و ماسه گلی می­باشد. در پلایای حوض سلطان سه نوع رخساره تخریبی، کربناته و تبخیری و در پلایای گرمسار سه نوع رخساره سیلیسی تخریبی، مخلوط سیلیسی تخریبی با تبخیری و تبخیری مشاهده شده است. کانیهای تشکیل­دهنده پلایای حوض سلطان شامل کوارتز، فلدسپات، کانیهای رسی، کلسیت و به­ندرت آراگونیت ژیپس، هالیت، انیدریت، پلی­هالیت، کارنالیت، تناردیت، باسانیت و هگزاهیدریت هستند. کانیهای تشکیل­دهنده پلایای گرمسار هالیت، ژیپس، کلسیت، باسانیت، کارنالیت، کارنالیت آمونیوم، سیلویت، کلرید منیزم پتاسیم، کوارتز، آلبیت، آنورتیت، مسکویت، کلریت و ایلیت هستند. ترک­های گلی، توده­های ماسه­ای بادی، تی­پی و سطوح گل کلمی از متداولترین عارضه­های شناسائی­شده در هر دو پلایا هستند. زیرمحیط­های رسوبی هر دو پلایا شامل از خارج به داخل حوضه شامل بادبزن آبرفتی، پهنه ماسه­ای، پهنه گلی، پهنه گلی­نمکی، پهنه نمکی و دریاچه موقت می­باشد. این زیرمحیط­های رسوبی بر اساس تغییر محیط رسوبی که متاثر از تغییر اقلیم در دوره هولوسن است، به یکدیگر تبدیل می­گردند.

چکیده نهشته­ های ماسه­ ای از پدیده‌های زیبای ژئومرفولوژی‌ مناطق بیابانی در جنوب دامغان هستند. هدف تحقیق مقایسه رسوب شناسی دو نوع از تپه­ های ماسه ­ای (نوع برخانی و نبکا) و بررسی خصوصیات مورفومتری آن­ها در حاشیه کویر حاج علی‌قلی دامغان می‌باشد. طی برداشت صحرایی تعداد 27 رسوب ماسه ­ای از تپه ­های برخانی و 15 نمونه از تپه ماسه­ای نوع نبکا برداشت گردید و همچنین هر دو نوع نبکای فعال و غیر­فعال شناسایی شد. برای بررسی ارتباط آماری بین مولفه­ های مورفومتری تپه ­های ماسه­ ای برخانی طول قله، دامنه رو­ به ­باد و پشت به ­باد اندازه­ گیری شدند و همچنین برای بررسی پارامترهای مورفومتری تپه ­های ماسه­ ای نوع نبکا طول محورهای بلند، کوتاه و ارتفاع آن­ها مورد اندازه­ گیری قرار گرفت. طی مطالعات آزمایشگاهی نمونه­ ها مورد آنالیز دانه­ سنجی قرارگرفته و پارامترهای آماری آن­ها محاسبه شد. میانگین قطر دانه‌های تپه‌های ماسه‌ای برخانی برابر 435/2 فی (ماسه ریزدانه)، جور­شدگی آن‌ها  530/0 فی (متوسط خوب جورشده)، کج شدگی 268/0-  (به سمت ذرات دانه درشت کج شده ) و  شاخص کشیدگی 054/1 (به طور متوسط کشیده) است و همچنین میانگین قطر دانه‌های تپه ماسه­ ای نوع نبکاها برابر800/2 فی (ماسه ریزدانه)، جور­شدگی آن‌ها 540/0 فی (متوسط خوب جورشده)، کج شدگی 070/0-  (تقریبا متقارن) و شاخص کشیدگی 640/1 (خیلی کشیده) می‌باشد. نتایج به دست آمده از مورفومتری تپه ­های ماسه­ ای برخانی نشان می­دهد که مولفه دامنه قله و پشت به ­باد بهترین ضریب همبستگی را نشان می­دهند و برای به دست آوردن ارتفاع می­توان از آن­ها استفاده کرد. برای تپه ­های ماس ­ای نوع نبکا رگرسیون خطی برای هر یک­ از متغیرهای مستقل در برابر متغیر وابسته به طول محور بلند محاسبه شد. با توجه به نتایج می­توان گفت هر دو متغیر برای تعیین طول محور بلند مناسب می­باشند.

چکیده هدف از این پژوهش، بررسی نقش عوامل محیطی در مکان‌گزینی و نحوه زندگی ساکنان باستانی محوطه پیش از تاریخ چالتاسیان، با استفاده از مطالعات زمین‌باستان‌شناسی و تکنیک میکرومورفولوژی است. محوطه باستانی چالتاسیان، در دشت ورامین و در قسمت‌های میانی مخروط‌افکنه جاجرود قرار گرفته است. پس از بررسی‌های کتابخانه‌ای و میدانی و حفر ترانشه روی تپه شرقی محوطه باستانی، برداشت نمونه رسوب و مکعب در جهت آزمایش‌های غربالگری الکترونیکی، کلسیمتری و میکرومورفولوژی صورت گرفت. با مطالعه مقاطع نازک، عناصر موجود در رسوبات شناسایی و بررسی شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان زغال، گیاه، پرشدگی‌ها و کربنات کلسیم در مکعب رسوبی شماره 9 وجود دارد. از آنجا که وجود این عوامل، رابطه مستقیمی با میزان فعالیت‌های بشری در لایه‌های باستانی دارد، می‌توان نتیجه گرفت که بیشترین میزان دخالت و فعالیت‌های ساکنان باستانی محوطه چالتاسیان در این لایه اتفاق افتاده است. همچنین، پس از آزمایش غربالگری الکترونیکی مشخص شد که تمامی نمونه‌های رسوب، ریزدانه و از نوع ماسه سیلتی و سیلت ماسه‌ای است. این امر با فراهم کردن خاک مناسب کشاورزی و سفال‌سازی، تأثیر بسیار زیادی در مکان‌گزینی محوطه باستانی چالتاسیان داشته است.