معرفی و تحلیل هاونها و سازههای صخرهای مجاور غارها و پناهگاههای پارینهسنگی و فراپارینهسنگی در دشت ایذه خوزستان
دوره 9، 1و 2، شهریور 1402، صفحه 131-157
https://doi.org/10.22034/irqua.2023.2015330.1016
مژگان جایز
چکیده در بررسی باستانشناسانه حاشیه شمال و شرق دشت ایذه، در شمال شرق استان خوزستان، 35 سازه صخرهای و 1 هاون سنگی قابل حمل شناسایی شد که اکثر آنها در دامنه غارها و پناهگاههای صخرهای اواخر پلئیستوسن و در برخی موارد در حاشیه بستر جریانهای فصلی قرار داشتند. در پژوهش حاضر تلاش شده است با توصیف این آثار، جایگاه آنها در چارچوب گاهنگاری نسبی ادوات سنگی در غرب آسیا از طریق مطالعات نسبی و مقایسهای مشخص شود. تقسیمبندی گونهشناسانه این آثار، به سه دسته فنجانوارهها، هاونها و تشتکهای، و تحلیل ابعاد آنها نشانگر تنوع کارکرد آنها میباشد. مطالعات صورتگرفته نشان میدهد ادوات سنگی از ابتدای دوران پارینهسنگی جدید در اوراسیا برای فرآوری مواد غذایی مورد استفاده بودهاند، اما فراوانی سازههای صخرهای در منطقه غرب آسیا از دوران فراپارینهسنگی و در منطقه لوانت ناگهان افزایش قابل توجهی یافته و سپس در دوران نوسنگی محل تولید و استفاده از آنها از فضاهای باز به داخل فضاهای مسکونی منتقل شد. بر این اساس و با توجه به اینکه اکثر سازههای صخرهای ایذه در کنار غارها و پناهگاههای صخرهای پارینهسنگی جدید و فراپارینهسنگی قرار دارند، به نظر میرسد بخشی از آنها را میتوان آثار به جایمانده از این دوران در نظر گرفت.
تحلیل سنگ مادرهای ریزتیغه با سطحِ برداشتِ باریک در صنایع سنگی دشت ایذه با نگاهی به الگوهای انتشار جمعیتی و برهمکنش های فرهنگی اواخر پلیئستوسن
دوره 6، شماره 2، تابستان 1399، صفحه 205-227
https://doi.org/10.22034/irqua.2020.702365
مژگان جایز
چکیده بر اساس شکلگیری فناوری ریزتیغه و محصولات و روشهای مربوط به آن، تا امروز مدلهای متنوعی در زمینه جابهجایی جمعیتها یا برهمکنشهای فرهنگی اواخر پلیئستوسن مطرح شده است. یکی از این مدلها مربوط به آسیای مرکزی و شمالی بر اساس فناوری سنگمادرهای با سطحِ برداشتِ باریک بوده است که در منطقه سیبری/ مغولستان شکل گرفته و از سمت غرب الگوی انتشار آن تا منطقه غرب آسیای مرکزی پیگیری شده است. با توجه به شناسایی این آثار در محوطههای میانسنگی و نوسنگی جنوب شرق دریای مازندران و مطرح شدن احتمال ارتباط آنها با الگوهای جابهجاییهای پیش از تاریخ از آسیای مرکزی، در این پژوهش به شناسایی و معرفی چنین سنگمادرهایی از محوطههای پارینهسنگی جدید تا نوسنگی دشت ایذه در جنوب غرب ایران پرداخته شد. در بررسیهای پیمایشی دشت ایذه تعداد زیادی غار و پناهگاه صخرهای مربوط به دوران پارینهسنگی جدید تا اوایل نوسنگی شناسایی شده است که در صنایع سنگی آنها انواع مختلفی از سنگمادرهای ریزتیغه مشاهده میشود و سنگمادرهای با سطحِ برداشتِ باریک یکی از انواع آنهاست. به نظر میرسد شکل این سنگمادرها در صنایع سنگی بهدستآمده از ایذه تا حد زیادی به پیروی از فرم طبیعی سنگهای خام لوحهایِ تخت ایجاد شده باشد. بر اساس مطالعه شکل و نحوه آمادهسازی سنگمادرهای دشت ایذه و بررسی مباحث مرتبط با تعریف و واژگان مورد استفاده در مطالعه سنگمادرهای با سطحِ برداشتِ باریک و فناوری شکلدهی به آنها در آسیای مرکزی و شمالی، احتمال اینکه منطقه ایذه در جنوب غرب ایران در تداوم برهمکنشهای فرهنگی یا جابهجایی گروههای انسانی به چنین فناوریای دست یافته باشد کمتر مطرح است. انطباق فرم سنگمادرها بر فرم ماده خام در دسترس و حضور همزمان این سنگمادرها در کنار دو نوع دیگر سنگمادرهای ریزتیغه، یعنی سنگمادرهای منشوری و زورقی، باعث میشود حضور چنین سنگمادرهایی را بیشتر محصول نوآوریهای محلی و تنوع در انتخابهای فناورانه شکارگرانـ گردآورندگان اواخر پلیئستوسن در مواجهه با محدودیتها و امکانات محیطی در منطقه بدانیم.