دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده آلودگی خاک ها و رسوبات آبرفتی پارک‌های شهری به فلزات سنگین یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در شهرهای بزرگ است که می‌تواند سلامت شهروندان، به‌ویژه کودکان را تهدید کند. این مطالعه به بررسی کمی و مکانی آلودگی فلزات سنگین در رسوبات سطحی ۱۳ پارک شیراز می‌پردازد. نمونه‌های خاک از عمق ۰ تا ۲۰ سانتی‌متر جمع‌آوری شده و غلظت فلزات Pb، Cd، Zn، Cu، Ni، Cr، As و Sn با دستگاه ICP-MS اندازه‌گیری گردید. برای ارزیابی آلودگی، شاخص‌های ضریب آلودگی (CF)، شاخص زمین‌انباشتگی (Igeo)، ضریب غنی‌سازی (EF) و شاخص آلودگی یکپارچه (IPI) محاسبه شدند. نتایج نشان داد که فلزات کادمیوم و آرسنیک در برخی پارک‌ها در سطوح آلودگی شدید تا بسیار شدید قرار دارند، اما سایر عناصر عمدتاً در محدوده آلودگی کم تا متوسط گزارش شدند. اختلاف سطح آلودگی میان عناصر مختلف به تفاوت در منشاء و رفتار ژئوشیمیایی آن‌ها مربوط است. در حالی‌که غلظت بالای Cd و As بیشتر از فعالیت‌های انسانی نظیر ترافیک و صنایع ناشی می‌شود، سایر فلزات مانند Ni، Cr و Zn غالباً منشاء طبیعی‌تر داشته و در محدوده آلودگی کم تا متوسط باقی مانده‌اند.این مطالعه بر اهمیت پایش مستمر کیفیت خاک و مدیریت آلودگی در فضاهای سبز شهری تأکید می‌کند تا سلامت عمومی حفظ شود.

چکیده دفن پسماندهای شهری از معضلات اصلی قرن حاضر به شمار می‌رود. تا جایی که منابع حیاتی زندگی بشر را تحت تاثیر خود قرار داده است. شهرستان لنگرود در استان گیلان، مانند هر شهر دیگری در دنیا، درگیر مسئله پسماند شهری است. عدم راه اندازی کارخانه کمپوست این شهرستان در منطقه اطاقور سبب دپوی حجم عظیم زباله و نفوذ شیرابه های سمی در طی بیش از یک دهه و بروز مشکلات عدیده‌ برای ساکنین شده است. هدف از این مطالعه، بررسی وضعیت آلایندگی خاک‌های کواترنری منطقه می‌باشد. روش این مطالعه مبتنی بر هشت شاخص آلایندگی شامل شاخص زمین انباشتگی(Igeo)، ضریب غنی شدگی(Ef)، درجه آلودگی اصلاح شده(mCd)، ضریب آلودگی (CF)، شاخص بار آلودگی (PLI)، شاخص خطر سمی(TRI)، ضریب خطر اصلاح شده (mHQ) و خطر زیست محیطی بالقوه(RI) هستند. نتایج نشان می دهد خاک های کواترنری منطقه، آلوده به فلزات سنگین هستند. هر دو عامل زمین زاد و انسان زاد نقش اساسی در این آلودگی ها ایفا نموده اند. فرسایش واحدهای دگرگونی، عامل اصلی در تجمع برخی از فلزات سنگین به صورت زمین زاد است. باید توجه داشت که به جز دو فلز سرب و روی، سهم آلایندگی انسان زاد بسیار کمتر از عامل زمین زاد است.

چکیده در تابستان 1401 به منظور بررسی آلودگی فلزات سنگین در خاک مناطق شهری اصفهان از 23 ایستگاه نمونه برداشت شد. نمونه­ها پس از آماده­سازی با استفاده از روش ICPOES با هضم 4 اسید تجزیه شیمیایی شدند. شاخص زمینانباشتگی نشان داد به ترتیب فلزات Cd>As بیشترین میزان آلودگی را دارا هستند. نتایج حاصل از فاکتور غنی­شدگی تمام فلزات حاکی از زمین­زاد بودن منشأ تمامی فلزات به جز Pb، Cd و As مورد مطالعه در خاک مناطق شهری و زمین­زاد بودن تجمع آن­ها بود. نتایج فاکتور آلودگی بیشترین ضریب آلودگی را برای فلزات Pb و Cr نشان داد. نتایج حاصل از شاخص بار آلودگی نشان داد که 8 نمونه دارای آلودگی و 15 نمونه فاقد آلودگی در خاک مناطق شهری اصفهان می­باشند. نتایج بررسی خطر اکولوژیکی و خطر محیط­زیستی فلزات سنگین نشان داد، تمام نمونه­های مورد بررسی به جز 9 نمونه برای فلز Cd و 1 نمونه برای فلز Pb، دارای خطر اکولوژیک طبقه پایین هستند. همچنین یافته­های بررسی شاخص خطر محیط زیستی با توجه به مقادیر به­دست آمده برای خاک مناطق شهری اصفهان نشان داد که خطر محیط زیستی فلزات سنگین پایین می­باشد. طبق نتایج مشخص شد که پتانسیل خطرپذیری فلزات سنگین در خاک مناطق مورد مطالعه به بیماری­های سرطانی و غیرسرطانی در کودکان بیش­تر از بزرگسالان است.

چکیده نتایج نشان داد که As، Cd و Mo در نمونه‌های رسوبی دارای غنی شدگی قابل توجه می‏باشند. عناصر (Fe > Pb > Ni > Cr > Mn) در رده غنی شدگی متوسط و عناصر (Cu > Zn > Ba > V > Co) در رده غنی شدگی کم قابل طبقه‌بندی می‏باشند. خطر اکولوژیکی کادمیوم در سطح متوسط و برای سایر عناصر در سطح کم ارزیابی گردید. میانگین کلی شاخص پتانسیل خطر اکولوژیکی (RI) در تمام ایستگاه‏‏های نمونه برداری نشان دهنده سطح کم خطر اکولوژیکی است. میانگین شاخص خطر سمیت (TRI) نشانگر رده بدون خطر سمیت می‏باشد. نیکل با 52% اثر، بیشترین سهم را در شاخص خطر سمیت دارد. کروم با 19% سهم دوم را در شاخص خطر سمیت دارد.
غلظت کروم و نیکل در رسوبات عمدتا زمین زاد است، که با همبستگی بالای آنها با آلومینیوم تأیید می‏شود. غنی شدگی متوسط کروم و نیکل را می‏توان به غلظت طبیعی بالای آنها در خاک جنوب ایران نسبت داد. با این حال، مقادیر کمتری از این عناصر نیز منشأ انسان ساخت دارند. غنی شدگی قابل توجه As و Cd در رسوبات نشان دهنده منشأ غالب انسان ساخت این عناصر است.

چکیده این تحقیق به‌منظور ارزیابی میزان آلودگی خاک­های محدوده معدن سرب و روی گل زرد به فلزات سنگین انجام‌شده است. به همین منظور، فلزات سنگین 33 نمونه خاک سطحی محدوده معدن با دستگاه طیف ­سنج جذب اتمی شعله­ ای AAS آنالیز شدند. شاخص ­های منشأ یابی و تعیین درجه آلودگی شامل شاخص غنی­ شدگی (Ef)، شاخص زمین انباشت (Igeo) و شاخص آلودگی (Cf) برای ارزیابی آلودگی خاک به فلزات سنگین محاسبه گردید. بر اساس نتایج، میانگین غلظت فلزات سنگین شامل اسکاندیم، آرسنیک، ایتریم، کادمیوم، مس، نیکل، وانادیم، کروم، سرب، باریم، منگنز و روی به ترتیب93/20، 19/28، 84/35، 2/56، 90/63، 69/71، 39/141، 39/176، 22/197، 87/404، 55/475، 27/492 میلی­ گرم بر کیلوگرم بود که عنصر روی بیشترین و اسکاندیم کمترین میانگین رادارند. همچنین نتایج  نشان داد که منطقه موردمطالعه آلودگی کلی نسبت به فلزات سنگین ندارد. غلظت برخی از فلزات سنگین مانند سرب، روی و کادمیوم  به‌صورت نقطه ­ای در برخی از نقاط بسیار زیاد است که سبب بالا رفتن آلودگی خاک شده است. این موضوع به دلیل نوع کانی­ های منطقه معدنی شامل اسفالریت و گالن می ­باشد. 

چکیده مطالعه حاضر با هدف بررسی آلودگی عناصر سنگین در خاک محدوده شهرکرد با استفاده از شاخص‌های مختلف با تجزیه شیمیایی 61 نمونه خاک از عمق 25-0 سانتی‌متری انجام شد. غلظت کل عناصر سنگین بااستفاده از دستگاه (ICP-MS) در شرکت زرآزما اندازه‌گیری گردید. نتایج نشان داد عناصر آرسنیک، مس، نیکل، کروم، وانادیوم، سرب و روی پایین‌تر از حدمجاز و عنصر کبالت برای حدود 65 درصد نمونه‌ها بالاتر از حد استاندارد کانادا است. براساس شاخص زمین‌انباشتگی خاک منطقه موردمطالعه غیرآلوده است و صرفاً میزان اندکی آلودگی در ارتباط با آرسنیک مشاهده شد. براساس شاخص فاکتور تجمع، آرسنیک غنی‌شدگی متوسط و سایر عناصر، غنی‌شدگی کمی را نشان دادند. مقادیر فاکتور غنی‌شدگی زمین‌زاد بودن منشأ این عناصر را تأیید می‌کند. براساس میانگین شاخص PI، سطح آلودگی خاک منطقه مورد مطالعه برای 8 فلز مورد بررسی در کلاس آلودگی کم تا متوسط بود. به طورکلی خاک شهرستان شهرکرد در مقایسه با خاک برخی شهرهای جهان تمرکز غلظت عناصر کروم، نیکل و وانادیوم بیش‌تری دارد.

چکیده امروزه آلودگی خاک‏های کشاورزی توسط انواع آلاینده‏های مخرب به یکی از معضلات زیست‌محیطی بشر تبدیل شده است. منابع مختلف ایجادکننده آلودگی شامل انواع آلاینده‌های کشاورزی و نفتی، فلزات سنگین، ضایعات صنعتی، و غیره سبب کاهش کیفیت خاک، گسترش آلودگی در آب‌های زیرزمینی، و بروز سایر مشکلات زیست‌محیطی می‌شود؛ گرچه عدم مدیریت صحیح دفع مواد آلی نیز می‏تواند افزایش غلظت املاح و فلزات سنگین و ریزجانداران بیماری‌زا را در پی داشته باشد. در این پژوهش، با هدف بررسی و اندازه‌گیری غلظت فلزات سنگین و عناصر سمی بالقوه، تعداد 128 نمونه از خاک منطقه شمال غربی شهرستان چادگان در مناطق مختلف و اطراف مناطق شهری انتخاب شد تا، ضمن دستیابی به میزان غلظت این فلزات، مناطق پر خطر و آلوده مشخص شود. نتایج حاصل از تجزیه ICP نمونه‌های خاک این منطقه نشان داد روند تغییرات غلظت فلزات سنگین و عناصر سمی بالقوه به صورت Cr>Sr>Mn>Ni>Zn>B>Cu>Y>Pb>Sc<Ba است. نتایج شاخص‌های خاک بیانگر آن بود که خاک‌های مورد مطالعه دارای آلودگی کم یا فاقد آلودگی‌اند. نتایج ضریب آلودگی حاکی از آن بود که به جز عنصر سرب، که در بعضی از نقاط نمونه‌برداری دارای غنی‌شدگی متوسط است، مابقی عناصر دارای غنی‌شدگی ضعیف‌اند. شاخص بار آلودگی نشان داد نمونه‌های مورد مطالعه آلودگی ندارند و غلظت مناسب دارند. این در حالی است که غنی‌شدگی کروم و مس و سرب در بعضی از نقاط نمونه‌برداری در حد متوسط است که این غنی‌شدگی را می‏توان آلودگی با منشأ زمین‌زاد در نظر گرفت.

چکیده امروزه رسوبات کواترنری محل دفن پسماندهایی است که با آلودگی‌های خاک، آب، و هوا همراه است. محل دفن زبالۀ اراک در بالادست چاه‌های آب آشامیدنی منبع آلایندۀ آب محسوب می‌شود. به منظور ارزیابی آلودگی رسوبات در محل دفن زباله 31 نمونه رسوب از سه گمانه تهیه و غلظت فلزات سنگین و پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آن‌ها تعیین شد. برای تعیین عناصر آلاینده، غلظت فلزات سنگین با مقدار مرجع پوسته فوقانی مقایسه و شاخص‌های آلودگی‌ـ مانند ضریب غنی‌شدگی، ضریب زمین‌انباشت، و درجۀ آلودگی فلزات سنگین‌ـ تعیین شد. مطالعه حاضر نشان داد سرب، کروم، نیکل، مس، روی، آرسنیک، و جیوه از مرجع پوسته بالاترند و غلظت متوسط آن‌ها به ترتیب 32، 39، 64، 25، 73، 15، 15، و 6/6 میلی‌گرم در کیلوگرم است. رسوبات آلوده به آرسنیک و جیوه‌اند و درجۀ آلودگی آن‌ها در سطح و اعماق پایین گمانه‌ها از متوسط تا زیاد متغیر است. تجزیه‌وتحلیل عاملی نشان داد بین منگنز و سرب، نیکل، مس، و روی همبستگی مثبت وجود دارد. همچنین همبستگی بین ماده آلی با جیوه مثبت و با آرسنیک منفی است. بنابراین، منگنز و ترکیبات آلی نقش مهمی در توزیع فلزات سنگین در رسوب محل دفن زبالۀ اراک دارند.

چکیده امروزه اهمیت مطالعه رسوبات کواترنری وخاکهای تشکیل یافته برروی آنها به حدی است که بخش وسیعی ازمطالعات را درنقاط مختلف جهان به خود اختصاص داده است.درکشورهای نفت خیزی نظیر ایران آلودگی ناشی از نشت آلاینده‌های نفتی ازمخازن نگهداری و خطوط انتقال، خاک مناطق اکتشافی و پالایشگاهها را مورد تهدیدی جدی قرار می دهد.در این مطالعه خاک محدوده پالایشگاه کرمانشاه به منظور برآورد غلظت فلزات سنگین و تعیین منشاء آلودگی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از آنالیزICP-MSو شاخص زمین انباشت عناصر آرسنیک، کادمیم، کبالت، کروم، نیکل، روی، سرب، مس، اسکاندیوم و وانادیوم حاکی از آن است که شدت آلودگی خاک پالایشگاه نسبت به فلزات کروم و نیکل در رده بدون آلودگی تا آلودگی متوسط دسته بندی می شوند.بر اساس شاخص غنی شدگی فلزات کادمیم، مس، سرب، رویو کروم غنی شدگی متوسط نشان می دهند. شاخص بار آلودگی فلزات کروم، مس، نیکل، روی و سرب دال بر کیفیت نامناسب خاک است؛ قابل توجه ترین میزان آلودگی مربوط به مقدار کروم است. بر اساس ضریب پیرسون، هم بستگی بالایی بین برخی عناصر حاکی از منشاء یکسان آنها یا رفتار مشابه ژئوشیمیایی عناصر نسبت به هم است.