دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده یخچالهای طبیعی متاثر از فاکتورهای اقلیمی بوده و لذا به عنوان یک شاخص موثر در بررسی تغییرات اقلیمی، مطالعه می شوند. اگرچه بررسی های مورفومتریک یخچالهای طبیعی بر اساس تجزیه و تحلیل داده های بازتابی سنجنده های ماهواره ای، امکان اندازه گیری رخنمون های یخ را فراهم می سازد، اما شناسایی و تعیین محدوده یخچال­های مدفون شده در زیر واریزه ها و به تبع آن تعیین محدوده واقعی یخچال و سایر پارامتر­های آن از جمله سطح و حجم یخچال بر اساس باند­های اپتیکی تصاویر ماهواره­ای امکان پذیر نمی باشد. از طرفی وجود منبع سرمایشی یخ در زیر واریزه­ها که منجر به کاهش قابل توجه دمای سطح واریزه نسبت به مناطق اطراف میگردد، وجه تمایزی برای تفکیک یخچال­های طبیعی پوشیده شده توسط واریزه ها محسوب میگردد. در این تحقیق گسترش یخچالهای طبیعی ارتفاعات زردکوه با تحلیل تلفیقی داده­های حرارتی، اپتیکی (سنجنده­های OLI و TIRS لندست 8) بر اساس روش تک پنجره و داده­های رقومی ارتفاعی تعیین گردیده است. به این منظور، پس از اعمال تصحیحات رادیومتریک و هندسی، دمای درخشندگی محاسبه و سپس بر اساس شاخص پوشش گیاهی تفاضلی نرمال شده و  مقدار  ضریب گسلندگی سطح زمین (LSE) ، دمای سطح زمین (LST) محاسبه گردیده است. بر اساس نتایج این تحقیق سطح پهنه های یخچالی (سطح توام یخ و یخ مدفون زیر واریزه­ها) در مرداد ماه 1396 برابر با  201 هکتار بوده است که در مقایسه با تحقیقات قبلی، کاهش چشمگیر پهنه­های یخی را در دهه گذشته نشان می دهد.

چکیده   دینامیک یخچالی و مجاور یخچالی نقش مهمی را در تحولات ژئومورفولوژی ایفا می کند. هدف این تحقیق بازسازی برف مرز کواترنر، بررسی آزمایشگاهی محیط رسوبی و  شواهد قلمروهای مورفودینامیک یخچالی و مجاوریخچالی کوه های چهل چشمه و سارال در استان کردستان است.  در این رابطه  ابتدا سیرک های یخچالی با استفاده از تحلیل نقشه ها و بازدید میدانی شناسایی شدند. سپس با روش خط تعادل آب و برف پورتر، ارتفاع 2483 متر به عنوان برف مرز دائمی کواترنری مشخص گردید که در مقایسه با کوه های زاگرس و البرز در ارتفاع پایین تری قرار گرفته است. جهت شناسایی محیط رسوبی نتایج  عملیات آزمایشگاهی به صورت دانه سنجی غربالی و لیزری بر روی نمونه ها نشان داد که منطقه مطالعاتی متاثر از فرایندهای ناشی از انجماد و ذوب برف با حفظ بقایای گیاهی و توزیع ناهمگن و جورشدگی ضعیف ذرات می باشد. در بررسی لندفرم ها شواهدی از جمله سیرک ها، دره های یخچالی، یخرفت ها، سنگ های سرگردان، ترک های سنگی، روانه های سولیفلوکسیونی، نهشته های بهمن و پلکان های سنگی شناسایی شدند. در بررسی توزیع این شواهد به این نتیجه رسیدیم که مرز تحتانی پریگلاسیر تا ارتفاع 2750 متر قرار دارد.

چکیده گسترش و بسط نظریه‌ی یخبندان کواترنری به وسیله‌ی تجزیه و تحلیل داده‌ها و یافتن ارتباط میان جهت و ارتفاع ناهمواری و چگونگی پدید آمدن اشکال مورفولوژی یخچالی هدفی است که این تحقیق بنیادی در تلاش برای نیل به آن است. بر این اساس، اهداف فرعی زیر مطرح می‌شوند: الف) شناخت اشکال مورفولوژی یخچالی در دره‌ی هراز؛ و ب) تعیین مرزهای یخچالی کواترنری در البرز مرکزی. دره‌ی هراز، از دامنه‌ی آزادکوه تا دره‌ی اصلی هراز در زردبند، با روند شرقی‌غربی محل تشکیل اشکال ژئومورفولوژی یخچالی است که این مقاله درصدد است تا با رویکردی آماری، ضمن مطالعه‌ی حدود گسترش یخبندان‌های دوره‌ی کواترنری و بازسازی ارتفاع خط تعادل (ELA)، به بررسی توزیع سیرک‌های یخچالی منطقه و ارتفاع برف‌مرز در دوره‌ی یخچالی وورم بپردازد. برای بررسی و بیان چگونگی توزیع سیرک‌های یخچالی از روش‌های آمار توصیفی و آزمون خی دو استفاده شده است. روش‌های گوناگونی برای بازسازی ELA وجود دارد که در اینجا، با روش بررسی کف سیرک، ارتفاع برف‌مرز دوره‌ی وورم تعیین می‌شود. نتایج تحقیق ثابت می‌کنند که در مورد سیرک‌های یخچالی بین فراوانی‌های مشاهده شده و فراوانی‌های مورد انتظار، تفاوت معنی‌داری وجود دارد و توزیع این سیرک‌ها ناشی از جهت ناهمواری است. در مورد ارتفاع برف‌مرز دوره‌ی گذشته نیز، ادغام روش بررسی کف سیرک و روش‌های آماری پیشنهاد می‌دهند که در این حوضه، میانگین ارتفاع سیرک‌های یخچالی ۲۷۹۹ متر و مقدار نما ۲۷۰۶ متر است. مقدار نما در سیرک‌های رو به قطب ارتفاع ۲۸۷۴ متر و در سیرک‌های رو به استوا ارتفاع ۲۹۴۱ متر می‌باشد.

چکیده فرم زمین نتیجه نهایی ساختمان اولیه زمین و فرایندهای اثرگذار در طی زمان است. برای بررسی اثر ساختمان اولیه بر پالئوهیدروژئومورفولوژی، نواحی کوهستانی قروه انتخاب گردید که دلیل آن تسلط فرایند یخچال کواترنری با توجه به عرض جغرافیایی بالا و ارتفاع بیش از 3000 متری قله‌های منطقه می‌باشد. بر اساس روابط موجود، بازه زمانی روزهایی که احتمال وقوع یخبندان در طول سال، بیش از 170 روز است برآورد گردید؛ این مسئله علاوه بر تأیید برودت کنونی هوا، می‌تواند دلیل دیگری بر تسلط فرایندهای یخچالی کواترنری باشد. با استفاده از نقشه‏های توپوگرافی 50000/1 منطقه 34 لندفرم سیرک مانند شناسایی شد. روش رایت با توجه به ارتفاع مرتب‌شده آن‌ها به‌صورت نزولی، برف مرز دائمی کواترنری دو دامنه (شمالی، جنوبی) را در ارتفاع 2200 متر نشان می‏دهد. بر اساس این ارتفاع و نقشه‏ ی هم‌دما و هم بارش کنونی، کاهش دمای کواترنری نسبت به امروز حدود 8/8 درجه سانتی‌گراد و بارش گذشته در حدود دو برابر شرایط کنونی برآورد گردید. نقشه‏ ی هم‌دما وهم بارش کنونی با استفاده از اطلاعات ایستگاه ‏های موجود اطراف و داخل حوضه و داده‏های ارتفاعی منطقه تهیه گردید. برخلاف تحقیقات قبلی، تفاوت چندانی بین ارتفاع برف مرز دامنه‏های مختلف ناحیه کوهستانی قروه وجود نداشت. مورفولوژی و لیتولوژی غالب سیرک‏های قروه در نقشه‏های توپوگرافی و زمین‌شناسی حاکی از آن است که در دو طرف کوهستان قروه فرم‏های اولیه کراتر مانندی موجود بوده و چاله‏ها‏ی مساعد با ارتفاع یکسان، برای تجمع برف و یخ به وجود آورده و همین امر در یکسان بودن ارتفاع برف مرز کواترنری دو دامنه اثر گذاشته است.