نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی، گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشکده جغرافیا، گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

لغزش سیمره به عنوان بزرگ ترین لغزش دنیا در زاگرس چیم خورده منجر به تشکیل دریاچه های سدی پی در پی در طی چند دوره در اواخر کواترنر شده است. پراکندگی کح.طه های باستانی برروی رسوبات ته نشست شده در این دریاچه ها شواهد پالئوژئومورفولوژی و زمین باستان‌شناسی منطقه ارتباط معنی‌داری بین تحولات تمدنی و رخدادهای پالئوژئومورفولوژی آن نشان می­دهد. هدف این پژوهش، تعیین و تحلیل ارتباط بین توسعه و افول تمدنی با تحولات پالئوژئومورفولوژی منطقه است. روش تجزیه‌وتحلیل تجربی و بر اساس داده­های میدانی و آزمایشگاهی است. مطالعات میدانی بر روی رسوبات دریاچه­ای، حفر ترانشه و مکان­گزینی سکونتگاه­های انسانی انجام شد. به منظور تعیین دوره­های دریاچه­ایی و اثرات قطعی تمدنی آن دو ترانشه در محدوده محوطه­های باستانی حفر شد و سپس لایه نگاری و نمونه­برداری انجام شد. چندین نمونه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و در این میان چهار نمونه به روش OSL سن­یابی شد. نتایج حاصل از مطالعات میدانی، آزمایشگاهی و سن­یابی رسوبات دریاچه­ای نشان ­می­دهد که بعد از رخداد زمین لغزش سیمره دریاچه­های متعددی در منطقه شکل­گرفته؛ به گونه ایی که می­توان اواخر کواترنری به ویژه دوره هولوسن را به دوره­های دریاچه­ای و بین دریاچه‌ای تقسیم نمود. سه دوره دریاچه­ای (به ترتیب 6460 و 3110 و 570 سال قبل) هم زمان با دوره­های تاریخی سکونت انسان و توسعه تمدن در منطقه رخ داده است. توسعه تمدن و افزایش سکونتگاه­های انسانی هم زمان با دوره­های بین دریاچه­ایی، و افول تمدنی، نابودی سکونتگاه­های انسانی و انتقال فرهنگی مصادف با دوره­های دریاچه­ای بوده است. تغییر و نوسان روند سکونت­گزینی در منطقه تحت تأثیر این عامل بوده و متقابلاً این تغییرات وقوع دوره­های دریاچه­ای را اثبات می­کند. به طور کلی تشکیل محیط­های دریاچه­ای پی­درپی به عنوان یک عامل ژئومورفیک مهم‌ترین نقش را در توسعه و افول تمدنی در منطقه سیمره در هولوسن ایفا نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Paleogeomorphology of successive dam lakes and its effects on the civilization in Saymarreh region

نویسندگان [English]

  • Samad Azimirad 1
  • Shahram Roustai 2
  • Davoud Mokhtari 2
  • Seyyed Asadulah Hejazi 2
  • Mojtaba Yamani 3

1 Tabriz University, Tabriz, Iran

2 Faculty of Geography and Planning, Department of Geomorphology, Tabriz University, Tabriz, Iran

3 Faculty of Geography, Department of Geomorphology, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Saymarreh landslide, as the largest landslide in the world, has resulted in the formation of successive dam lakes in the several stages in the late quaternary. The distribution of archaeological sites on sediments deposited in these lakes, geomorphological and geoarchaeological evidence show a significant relationship between the development of civilization and paleogemorphological events of the region. The purpose of this research is to determine and analyze the relationship between the development and decline of civilization with the Paleogeomorphology and paleoenvironmental changes. The research method is experimental based on the field and laboratory data. Field studies were carried out on the lakes sediments, excavation of trenches and location-selection of human habitats. In order to determine the formation time of the lakes and its definitive effects on the civilization, the two trenches were excavated within the ancient sites, then stratigraphy of the trenches was determined and a sampling was done. Several samples were analyzed, and four of them were dated by OSL dating method. The results of field and laboratory studies indicate that the several successive lakes had been formed after the Saymarreh landslide occurrence in the region, and the late quaternary especially the Holocene epoch can be divided into lake and inter-lake periods. The three lake periods (6460, 3110, and 570 years ago, respectively) coincided with the historical periods of human habitation and the development of civilization in the region. The development of civilization and the increase of human settlements coincided with the inter-lake periods, and the decline of civilization, the destruction of human settlements and cultural transfer coincided with the lake periods. Changes and fluctuations in the human habitation trends in the region had been influenced by the lake periods and, conversely, these changes prove the occurrence of lake periods during the Holocene. Generally, the formation of successive lake periods as a geomorphic factor played the most important role in the development and decline of civilization in the Saymarreh region during the Holocene.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Paleogeomorphology
  • Dam Lake
  • civilization
  • OSL Dating
  • Geoarchaeology
  • Saymarreh