نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دپارتمان انسان و محیط، موزه انسان، پاریس، فرانسه و مدرسه دکتری جغرافیا، دانشگاه پاریس 1 سوربون پانتئون، پاریس، فرانسه

2 آزمایشگاه جغرافیای فیزیکی پیر بیرُت، مودون، فرانسه

3 دپارتمان انسان و محیط، موزه انسان، پاریس، فرانسه

4 دانشگاه بوردو مونتاین، خانه باستان شناسی، پساک، فرانسه

5 دانشکده باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

محوطۀ پارینه‌سنگی میرَک (سمنان، ایران) در یک دشت سیلابی خشک در حدود شمالی دشت کویر قرار دارد. نهشته‏های خاکی ـ رسوبی میرک در محدودۀ زمانی بین پلیئستوسن پایانی تا هولوسن شکل گرفته ‏است. گاه‌نگاری این مطالعه به روش سن‌یابی لومینسانس برانگیخته نوری  (OSL)انجام شد که برای قدیمی‏ترین لایه‏های آزمایش‌شده~50±3.  هزار سال پیش را برآورد می‌کند. در میرک، از لحاظ چینه‏نگاری، دو لایۀ رسوبی مشخص قابل شناسایی است. لایۀ یک دربردارندۀ رسوبات کوهپایه‏ای سیلابی و لایۀ دو دربردارنده رسوبات بادی کربناته است. بخش بالایی این لایه از خاک‏های ریزدانه نارس خشکیده و ترک‌خورده در محیطی گرم‏تر و خشک‏تر شکل گرفته است. لایه‏های دربرگیرندۀ بقایای پارینه‏سنگی میرَک در مرزهای مشخصی پیدا شده و احتمال می‏رود برخی از آن‌ها از انباشت متعدد استقرارهای انسانی تشکیل شده ‏باشند. حوالی ~1.2±0.2 هزار سال پیش، وقفه‌ای به طول مدت سه‌هزار سال ستون رسوبی میرک را قطع کرده که روی آن را حدود 2 متر انباشت بادی پوشانده است. این ناپیوستگی در نتایج آزمایشگاهی به‌خوبی قابل شناسایی است. با وجود اختلاف در رژیم‏های رسوب‏گذاری، داده‏های آزمایش‏های XRD، اسپکتروسکوپی مادون قرمز، میکروسکوپ الکترونی، و میکروسکوپ نوری اختلاف کانی‏شناسی خفیفی را در کل رکورد رسوبی نشان می‏دهد. نتایج این پژوهش حاکی از یک منشأ زمین‏شناسی محلی برای رسوبات انباشته‌شده در محوطۀ میرک است. پس از رسوب‏گذاری، نهشته‏های رودخانه‏ای و بادی، هر دو، در معرض درجات مختلفی از خاک‌زایی (پدوژنز) قرار گرفته‌اند و در نتیجه حاوی نشانه‏های خاک‌زایی مشخصه خاک‏های نوع Entisol و Aridisol آهکی و ژیپسی هستند. مقادیر متغیر آهن و شرایط اکسیدکنندۀ متفاوت بین دو لایه را می‏توان به سطوح بالاتر آب زیرزمینی و محیط کاهندۀ آهن، به‌ویژه در واحدهای رسوبی نهشته‌شده پیش از ~28±2 هزار سال پیش، نسبت داد. به نظر می‌رسد وضعیت در نهشته‏های هولوسن برعکس بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Geological-archeological study of the Mirk area (Semnan, Iran) using sedimentological and physico-chemical analyzes

نویسندگان [English]

  • Mohammad Akhavan Kharazian 1
  • Guillaume Jame 2
  • Simon Poe 3
  • Maryam Heydari 4
  • Guillaume Gren 4
  • Milad Hashemi 5
  • Hamed Vahdati Nasab 5
  • Gilles Brion 3

1 Department of Man and Environment, Museum of Man, Paris, France and Doctoral School of Geography, University of Paris 1 Sorbonne Panthéon, Paris, France

2 Physical Geography Laboratory of Pierre Birot, Maudon, France

3 Department of Man and Environment, Museum of Man, Paris, France

4 University of Bordeaux Montagne, House of Archaeology, Pessac, France

5 Faculty of Archaeology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Mirak (Semnan, Iran) is a Paleolithic site located in a dry floodplain near the northern edge of the Iranian Central Desert. The pedo-sedimentary successions of Mirak 8 are deposited from late Pleistocene to Late Holocene,. The chronological framework was established using optically stimulated luminescence (OSL) dating. The oldest studied units dating back to ~50 ± 3.0 ka. Within this stratigraphy, two distinct depositional environments are recognizable: Sequence I = alluvial floodplain deposits and Sequence II = calcareous aeolian deposits. The alluvial succession is represented by alternating horizons of poorly pedogenized bodies of loam, intercalated by splay sand interbeddings. The prehistorical remains occur exclusively at distinct limits and it is presumable that some prehistorical layers of Mirak are palimpsests resulted from repeated occupations. After ~1.2 ± 0.2 ka  an at least 3 ka long sedimentary hiatus cuts the sedimentary log of Mirak 8 and about 2m of aeolian assemblages take place over the discontinuity. This shift was clearly reflected in the laboratorial results. Results from XRD, FTIR, SEM and optical microscopy analyses, show very minor differences in mineralogy for the entire record regardless of the type of depositional regime and this we suggests a local and most probably polygenetic source for the deposits under study. Subsequent to deposition, both alluvial and aeolian accumulations were subjected to different extents of pedogenesis and thus developed pedogenic features characteristic of Entisols and calcareous, gypsiferous Aridisols (Bk, By). Varying iron content and different oxygenizing conditions between the two sequences are presumably relatable to higher ground water level and Fe-reducing conditions especially for the units deposited prior to ~28 ± 2 ka BP (OSL) and generally adverse conditions for the Holocene units.

کلیدواژه‌ها [English]

  • paleolithic
  • sedimentology
  • quaternary geology
  • mirak