دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده آتشفشان دماوند به‌عنوان بلندترین آتشفشان ایران و خاورمیانه، در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری شمال‌شرقی تهران واقع شده است. سنگ‌های آتشفشانی منطقه جاده هراز عمدتاً شامل الیوین‌بازالت، تراکی‌آندزیت و تراکی‌آندزیت بازالتی هستند که فازهای کانیایی اصلی آن‌ها پلاژیوکلاز، پیروکسن و الیوین ایدنگزیتی را دربر می‌گیرند. مطالعات پتروگرافی نشان‌دهنده حضور بافت‌هایی نظیر هیالو‌میکرولیتیک پورفیریک، گلومروپورفیری و حفره‌دار در این سنگ‌ها است. وجود شواهد غیرتعادلی از جمله بافت غربالی در پلاژیوکلازها، منطقه‌بندی ترکیبی نوسانی و معکوس، اپاسیته‌شدن آمفیبول‌ها و حضور قطعات بیگانه سنگی، بیانگر عدم تعادل میان مذاب و بلور و حاکی از تحول ماگما در یک سیستم ترمودینامیکی باز است. بررسی این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که فرآیند اختلاط ماگمایی، همراه با تبلور بخشی، نقش اساسی در تحول و تکوین سنگ‌های منطقه ایفا کرده است. تحولات گدازه‌ها عمدتاً در اثر تبلور در فشارهای مختلف، تزریق ماگمای داغ با ترکیب مشابه به درون مخازن ماگمایی و اختلاط آن با ماگمای درون مخزن رخ داده است. بر اساس محاسبات ترمومتری کانی‌های پلاژیوکلاز، تبلور این کانی‌ها در فشارهایی حدود ۲٫۵ تا ۱۸ کیلوبار و در بازه دمایی تقریبی ۷۵۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد صورت گرفته است.

چکیده غار بَرزُک، یکی از سیستم‌های کارستی مهم ایران مرکزی، در غرب کاشان در سازندهای آهکی کرتاسه (کنیاسین تا سانتونین) و شیل‌های سازند شمشک (ژوراسیک پایینی) شکل گرفته است. غار بَرزُک بواسطه وجود دهلیزها و شکلهای تشکیل شده توسط تحلیل و نهشته شدن بعنوان غار فعال مطرح بوده و شکل آن تحت تاثیر گسل‌های معکوس فعال با جابجایی لایه‌های آهکی و ایجاد درزه‌ها و شکاف‌های ثانویه، مسیرهای اولیه انحلال را فراهم کرده‌اند. بطوریکه در جهت شمال غرب، جنوب شرق این غار شکل گرفته است. ورود آب‌های اسیدی، ناشی از ترکیب با CO₂ اتمسفری و فرآیندهای دیاژنزی، باعث توسعه شبکه کارستی شده است. تنوع اشکال رسوبی شامل استالاگمیت، استالاکتیت، فلواستون، ریم استون، دراپری، پاپ کورن و کورالوئیدها بیانگر چندین فاز انحلال و نهشته‌گذاری در طول زمان است. این پژوهش نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های زمین‌ساختی تأثیر قابل‌توجهی بر تکامل غار داشته‌اند. این یافته‌ها می‌توانند در درک دینامیک سیستم‌های کارستی و مدیریت منابع آب زیرزمینی این مناطق مفید باشند.

چکیده رخداد زمین لغزش در روزهای پایانی سال 1397 و اوایل سال 1398 پس از وقوع سیلاب در بسیاری از استان‌های کشور از جمله خراسان شمالی، گلستان، سمنان، مازندران، گیلان، همدان، لرستان، کردستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان صورت گرفت. در این پژوهش با مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی به بررسی اثرات بالاآمدگی تراز آب زیرزمینی و وقوع زمین‌لغزش‌ها پرداخته شده و با مقایسه تغییرات سطح آب زیرزمینی و شرایط رخداد هر زمین‌لغزش میزان اثر بالاآمدن سطح آب زیرزمینی بیان گردیده و تعداد رخداد زمین‌لغزش‌های ناشی از بالاآمدن سطح آب زیرزمینی و اشباع لحظه‌ای مشخص گردید. باتوجه به مشاهدات صحرایی هنگام رخداد زمین-لغزش‌ها و مشاهدات سطح تراز آب زیرزمینی در گمانه‌های حفر شده، در 28 مورد از زمین لغزش‌ها، بدلیل بارش‌های با شدت – مدت زیاد اشباع لحظه‌ای توده خاک شکل گرفته و منجر به رخداد زمین‌لغزش شده است، که در 5 مورد این حرکات دامنه‌ای بصورت گلروانه اتفاق افتاده است. در 25 مورد از زمین‌لغزش‌ها که در گمانه‌های حفر شده در محل توده خاک لغزشی، سطح آب مشاهده گردیده بود، بالاآمدن سطح تراز آب زیرزمینی (ناشی از بارش‌های با شدت – مدت زیاد و نفوذ آب آن به داخل توده) باعث ناپایداری دامنه و رخداد زمین‌لغزش شده است.

چکیده این پژوهش با هدف بازسازی تحولات اقلیمی و محیطی هولوسن در پلایای کجی نمکزار واقع در شمال نهبندان (شرق ایران) انجام شد. برای دستیابی به این هدف، سه مغزه­ی رسوبی از بستر پلایا برداشت و با استفاده از روش­های ژئوشیمیایی (در این مقاله ICP-OES ) و مطالعات رسوب­شناسی مورد تحلیل قرار گرفت. بر اساس نتایج به­دست­آمده، هفت رخساره­ی رسوبی اصلی شناسایی و دو محیط رسوبی غالب (پلایایی و مخروط­افکنه­ای) تشخیص داده شد. داده­های ژئوشیمیایی و نسبت­های عنصری (مانند Mn/Ca، Ti/Al، V/Cr) نشانگر نوسانات قابل­توجه اقلیمی در طول هولوسن هستند، به­گونه­ای­که دوره­های مرطوب با افزایش ورود رسوبات آواری و هوازدگی شیمیایی و دوره­های خشک با تشکیل رسوبات تبخیری و کربناتی مشخص می­شوند. هم­چنین، تغییرات در میزان عناصری مانند استرانسیوم و کلسیم، وقوع رویدادهای تبخیری شدید را در گذشته تایید می­کند. به­طورکلی یافته­ها حاکی از تاریخچه­ی پیچیده و متغیر محیطی و اقلیمی در این منطقه­ی خشک از ایران است که درک بهتری از پاسخ محیط­های حساس به تغییرات اقلیمی در مقیاس هزاران سال ارائه می­دهد.

چکیده توالی لس–پالئوسول سعدآباد در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز به‌عنوان آرشیوی ارزشمند برای بازسازی نوسانات اقلیمی پلیستوسن–هولوسن شناخته می‌شود و شواهدی از دوره‌های سرد و خشک و نیز گرم و مرطوب را در خود ذخیره کرده است. پژوهش موردنظر با هدف بررسی ویژگی‌های میکرومورفولوژیکی و شاخص توسعه خاک MISECA در افق‌های مختلف این توالی انجام گردیده است. توالی مورد پژوهش سعدآباد ۳ در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز، استان گلستان، شهرگرگان قرار گرفته است ودارای ارتفاع تقریبی حدود دوازده متر و شامل بیست و هشت افق مجزا می­باشد. به منظور بررسی میکروموفولوژیکی این توالی، نمونه­های دست نخورده تهیه شد و پس از تهیه مقطع نازک از نمونه­ها با استفاده از میکروسکوپ پلاریزان مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی نشان داد که افق‌های پالئوسول دارای ساختار بلوکی، پوشش‌های رسی، نودول‌های آهکی، پدوفیچرهای آهن و منگنز و شاخص بالای تکامل خاک هستند که همگی بیانگر شرایط اقلیمی مرطوب‌تر و فرآیندهای خاک‌زایی می‌باشند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که منطقه سعدآباد ۳ در طول زمان تحت تأثیر نوسانات اقلیمی چندمرحله‌ای قرار گرفته و شرایط متنوع سرد و خشک و گرم و مرطوب را تجربه کرده است؛ شرایطی که زمینه‌ساز تکامل ژنتیکی خاک در این ناحیه بوده است میزان بارش سالانه ماکزیمم در توسعه‌یافته‌ترین افق خاک، یعنی افق Btkgss1وBtk1 حدود 741 میلی‌متر برآورد گردید. و در مقابل، درکم‌توسعه‌ یافته­ترین افق، افق BCkg با میزان 470 میلی مترمشخص شد. و در افق­های Bkkmو CBkکه همزمان توزیع خاک و فرونشست ذرات لسی رانشان می­دهد میزان بارندگی تا حدود 370 میلی‌متر نیز کاهش یافته است.