دو فصلنامه کواترنری ایران

چکیده شیب زمین­گرمایی بالا در اطراف کوه سبلان حاصل رخداد فعالیت­های پلوتونیک-ولکانیک در این ناحیه بوده که در اواخر دوره­ی ترشیری رخ داده اند. حاصل این فعالیت­ها تشکیل مخروط استراتوولکان سبلان و دیگر مظاهر سطحی عهد حاضر مربوطه از قبیل وجود چشمه­ های آب­گرم، دودخان­ها و منافذ خروج بخار می­باشند. ترکیب عمده این آب­ها سدیم-کلرایدی، کلراید-بی­کربناتی و کلراید-سولفاته می­باشد. در این مطالعه نمونه ­ها از چشمه­ های آب­گرم اطراف سبلان (شمالغرب، شرق و جنوب سبلان) و چاه­ های اکتشافی حفر شده در سایت بهره­ برداری از انرژی زمین­ گرمایی سبلان واقع در شمال غرب سبلان نمونه­ برداری شده و ترکیب شیمیایی و ایزوتوپی این نمونه­ های مورد ارزیابی قرار گرفته شده است. آنالیز ایزوتوپی از آبهای ­گرم چشمه­ های  مورد مطالعه نشان داد که ترکیبات ایزوتوپی از  5/7- تا 4/13- پرمیل برای δ¹⁸O ، از 1/71-  تا 6/78- پرمیل برای  δDو از 1/0 تا 6/34TU  برای ³H تغییر می کنند. مقادیر منفی δ¹⁸O و δD بدست آمده بواسطه  منشاء جوی این آب­ها، واکنش­های آب-سنگ و حضور کانی­های رسی می باشند.  محتوای ³H این آب­های نیز نشان می­دهد که سیالاتی  نسبتاً با سنین مختلف در درون سیستم زمین­گرمایی سبلان در حال چرخش می­باشند. بعضی از این آبها قبل از انفجارات هسته­ ای سال 1953 وارد سیستم ژئوترمال شدند، ولی بعضی دیگر بعد از آن وقایع وارد سیستم شده اند.

چکیده تحلیل و بررسی مورفوتکتونیک حوضه‌ی آبریز می‌تواند در شناخت تکتونیک فعال منطقه مفید بوده و اطلاعات مهم و ارزشمندی در مورد شرایط زمین‌ساختی منطقه و میزان فعالیت تکتونیکی منطقه‌ی مورد نظر، در اختیار ما قرار دهد. در این مقاله زمین‌ساخت فعال دامنه‌ی جنوبی البرز مرکزی در حوضه‌های آبریز جاجرود، ایوانکی و حبله‌رود (گلوشوت) با استفاده از شاخص‌های مورفومتری ناهنجاری سلسله مراتبی (Ha)، شاخص انشعابات (Bi)، انتگرال و منحنی هیپسومتری (Hi)، شکل حوضه (Bs)، برجستگی حوضه (Bh) و تراکم حوضه‌ی زهکشی (ρ) در محیط Arc GIS 10.1 اندازه‌گیری شده است.  نتایج به دست آمده نشان داد که در زیر حوضه‌های منطبق بر گسل‌های مشا و امام‌زاده‌داوود در ناحیه‌ی شمالی منطقه و گرمسار و ایوانکی و حصاربن در ناحیه‌ی مرکزی و جنوبی منطقه و همچنین مناطق با تراکم گسلی بالا شاخص‌های اندازه‌گیری شده ناهنجاری‌های بالایی را نتیجه می‌دهند که اینچنین ناهنجاری‌ اشاره به امکان  تاثیر گسل‌های مذکور بر منطقه و فعالیت تکتونیکی بالا در ناحیه‌ی مورد مطالعه می‌باشند.

چکیده تغییرات اقلیمی همواره از راه ایجاد تغییر در مؤلفه‌های محیطی، اثرات بسیاری بر انقراض ، انطباق و یا سازگاری گیاهان و جانوران داشته است. نتایج به‌دست‌آمده از تحقیقات انجام‌شده بر چگونگی اهلی­شدن گندم و تغییرات ژنتیکی آن نشان‌دهنده وجود ارتباط میان این تغییرات شرایط آب‌وهوای گذشته و تغییرات ژنتیکی گندم می‌باشد. در بیش از ۱۲۵۰۰ سال قبل، گندم برای سازگاری با شرایط اقلیمی سردتر و دارای بادهای شدیدتر با تشکیل یاخته‌های کوچک و تغییر در اندازه و شکل دانه‌ها و کوتاه و ضخیم‌تر نمودن ساقه به‌نوعی سازگاری در برابر تغییرات ناگهانی اقلیم دست‌یافت. تغییر اقلیم انسان منشأ کنونی و گرم‌تر شدن شرایط اقلیمی در عرض‌های پایین و میانی در کاهش میزان باروری، تغییر در اندازه، شکل و کیفیت دانه‌های گیاهان و به‌ویژه غلات جهت رسیدن به سازگاری با شرایط اقلیمی حاضر مؤثر است. با انتقال کمربندهای کشاورزی به عرض های بالا اگرچه شرایط دمایی مطلوبی جهت رشد گندم وجود خواهد داشت اما عواملی همچون رطوبت زیاد، فقیر بودن خاک این عرض‌ها ازلحاظ مواد آلی و کم­ضخامت بودن خاک از مهم‌ترین مسائلی است که کشت گندم را محدود می­کند ، همچنین احتمال بروز انواع آفات و بیماری‌های قارچی غلات افزایش خواهد­یافت. در این پژوهش با استفاده از مرور مقالات معتبر در سطح ملی و بین المللی سعی بر آن شد تا با توجه به تغییر اقلیم در عصر حاضر و بحث امنیت غذایی، رشد و سازگاری گونه­های گندم در شرایط اقلیمی متفاوت درگذشته مورد بررسی قرار گیرد تا بتوان با توجه به میزان تغییرات بارش و دما در آینده گونه­های دارای سازگاری بالاتر را جهت تولید، انتخاب و مکان­های مناسب را جهت کاشت این محصول معرفی نمود.

چکیده تحولات اقلیمی مهمترین ‌رویداد دوره کواترنری است و پلایا‌ها میراث این تغییرات اقلیمی هستند. هدف از این پژوهش شناسایی و بررسی شواهد ژئومورفولوژیکی(پادگانه‌های دریاچه‌ای) و رسوبی لوت، برای بازسازی سطوح و مناطق دیرینه تحت تاثیر نوسانات آب دریاچه است. این دریاچه در لوت جنوبی واقع در جنوب شرقی ایران قرار دارد. در فرآیند این پژوهش با بررسی‌های میدانی در مناطق شمال‌شرقی کلوت‌ها پادگانه‌هایی مشاهده گردید و برای تایید اطلاعات رسوب شناسی برای محدوده حاشیه‌ای دریاچه قدیمی (پادگانه‌ها) در منطقه، برداشت نمونه رسوب  انجام پذیرفت. همچنین با گذر هوایی در منطقه جنوب‌شرقی نیز پادگانه‌هایی در محل شناسایی و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای وDem 10 متر منطقه پادگانه‌هایی مشابه در مناطق شرقی هم مشاهده و ارتفاع آنها تعیین گردید. با توجه به داده‌های ارتفاعی بدست آمده از پادگانه‌ها که همان تراز آب دریاچه در کواترنرند حدود دریاچه برای لوت بازسازی گردید تا محدوده آبگیری دریاچه در دوره‌های گذشته و گستره دریاچه تعیین شود. همچنین با انجام آزمایشات بر روی نمونه برداشت شده و انجام محاسبات آن در نهایت با توجه به شاخص‌های رسوبی و بررسی ویژگی‌های رسوبات برداشت شده از پادگانه، این رسوبات بامیانگین رسوبات ماسه‌ای ریز تا متوسط شرایط رسوبی حاشیه دریاچه‌ای در کواترنر را تایید می‌کنند.

چکیده ماندای عینک در استان گیلان،غرب شهر رشت و در نزدیکی رودخانه گوهر رود واقع‌شده است. جهت بررسی محیط رسوبی این مانداب، تعداد  44 نمونه رسوب سطحی توسط دستگاه گرب برداشت شد. این نمونه‌ها مورد آنالیز دانه‌بندی و کانی‌شناسی قرار گرفتند و پارامترهای آماری از قبیل جورشدگی، کج شدگی، کشیدگی و همچنین میانگین اندازه ذرات محاسبه شد. مطالعات ژئوفیزیک با استفاده از 2 روش ژئو‌ الکتریک و رادار نفوذی زمین، با‌هدف تعیین ساختار و عمق رسوبات،  نزدیکی به منشأ و میزان انرژی محیط‌رسوبی، بررسی حضور ناپیوستگی‌های زیرسطحی و ارتباط این مانداب با رودخانه گوهررود صورت گرفت. نتایج دانه سنجی  و پارامترهای آماری حضور13 تیپ رسوبی با منشأ  رودخانه ای را در منطقه مورد‌‌مطالعه نشان می‌دهد. نتایج کانی‌شناسی حاصل از آنالیز XRD، حاکی از یک محیط رسوبی با مواد آواری است. در پروفیل‌های ژئوفیزیک مشخص گردید که حد‌فاصل مانداب با رودخانه گوهر رود  ناحیه‌ای با مقاومت ویژه نسبی بالاست که این مسئله ناشی از وجود گسل رشت در حاشیه مانداب و تغییر جنس رسوبات در این ناحیه است. بررسی پارامترهای آماری رسوبی و مطالعات ژئوفیزیک نشان می‌دهد که مانداب عینک یک شاخه از رودخانه گوهر رود  است که توسط گسل رشت قطع‌شده و به شکل کنونی درآمده است.

چکیده امروزه اهمیت مطالعه رسوبات کواترنری وخاکهای تشکیل یافته برروی آنها به حدی است که بخش وسیعی ازمطالعات را درنقاط مختلف جهان به خود اختصاص داده است.درکشورهای نفت خیزی نظیر ایران آلودگی ناشی از نشت آلاینده‌های نفتی ازمخازن نگهداری و خطوط انتقال، خاک مناطق اکتشافی و پالایشگاهها را مورد تهدیدی جدی قرار می دهد.در این مطالعه خاک محدوده پالایشگاه کرمانشاه به منظور برآورد غلظت فلزات سنگین و تعیین منشاء آلودگی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از آنالیزICP-MSو شاخص زمین انباشت عناصر آرسنیک، کادمیم، کبالت، کروم، نیکل، روی، سرب، مس، اسکاندیوم و وانادیوم حاکی از آن است که شدت آلودگی خاک پالایشگاه نسبت به فلزات کروم و نیکل در رده بدون آلودگی تا آلودگی متوسط دسته بندی می شوند.بر اساس شاخص غنی شدگی فلزات کادمیم، مس، سرب، رویو کروم غنی شدگی متوسط نشان می دهند. شاخص بار آلودگی فلزات کروم، مس، نیکل، روی و سرب دال بر کیفیت نامناسب خاک است؛ قابل توجه ترین میزان آلودگی مربوط به مقدار کروم است. بر اساس ضریب پیرسون، هم بستگی بالایی بین برخی عناصر حاکی از منشاء یکسان آنها یا رفتار مشابه ژئوشیمیایی عناصر نسبت به هم است.

چکیده معیشت تمام گروه­های انسانی و انسان­ریخت کره­ی زمین تا پیش از دوره­ی هلوسن، شکار-گردآوری بوده است. در طول دوره­ی پلیئستوسن، شکارگر-گردآورندگان در زیست­بوم­ها و محیط­های معیشتی گوناگون زیسته و با آن به سازش رسید ه­اند؛ از این­رو، راهبردهای معیشتی این گروه­ها، راهبردهای سازشی خوانده می­شوند.برای مطالعه­ ی راهبردهای سازشیِ گروه­های انسانیِ حاضر در دوره­ی پلیئستوسن، ابتدا می­بایست چارچوبی براساس مدل­های انسان­شناختی و بوم­شناسی تحولی ارایه شده و سپس، بر این اساس، یافته­ های باستان­شناختی تحلیل شوند. در این نوشتار، بیشتر به چارچوب­های کلیِ موجود در بوم­شناسی رفتاری انسان برای مطالعه ­ی گروه­های شکارگر-گردآورنده ­ی پلیئستوسن پرداخته می­شود؛چارچوب­هایی که جز با مشاهده ­ی رفتارهای گروه­های شکارگر-گردآورنده ­ی امروزی و مطالعه ی مآخذ موجود صد سال اخیر در مورد آن­ها به­ دست نخواهد آمد. پس از انجام بررسی­ها،به نظر می­رسد که در دید کلی و در مقیاس­های بزرگ (مکانی و زمانی)، ویژگی­های گوناگون محیط­های معیشتی و زیست­بوم­ها بر راهبردهای سازشی گروه­های شکارگر-گردآورنده ­ی پلیئستوسن اثراتی عمیق گذارده ­اند و وابستگی این گروه­ها به ویژگی­های چشم ­انداز پیرامون زندگی بسیار شدیدتر از کشاورزان هلوسن یا حتی شکارگر-گردآورندگان دوره ­های سپسین بوده است. دو دیگر آن که احتمالاً اثرات ویژگی­های زیست­بوم ­های گوناگون بر گروه ­های انسانی به ­صورت تفاوت در یافته ­های باستان­شناختیِ متعلق به دوره ­ی پلیئستوسن در گوشه و کنار کره ­ی زمین قابل پیگیری است. از جمله ­ی این­ها، تفاوت در اندازه و پیچیدگی ساختارهای محوطه ­های باستان­شناختی و نیز تفاوت­های گهگاه عمیق در بقایای جانوری و دست ­ساخته ­هاست.